ssanaymin's Homepage

XXXXXXXXXXXXXXXX~XXXXXXX

Mon, 29 Dec 2008 02:09 EST

သင္႔ ခႏၶာကိုယ္ အေၾကာင္းသိေကာင္းစရာ

က်ြန္ေတာ္ ဒီမွာ က်န္းမာေရးေဆာင္းပါး ေရးမယ္ေရးမယ္န႔ဲ တကယ္တမ္းက်ေတာ႔ "စ" မေရးၿဖစ္ဘူးၿဖစ္ေနတာ ။
ဒီလိုဆိုေရးၿဖစ္ေတာ႔မွာမဟုတ္ဘူးဆိုၿပီး အခုက်ြန္ေတာ္ အားတ႔ဲ အခ်ိန္ေလးမွာ စၿပီး ေရးလိုက္ပါတယ္။
က်ေနာ္ တၿဖည္းၿဖည္းန႔ဲ ေရးေပးသြားပါမယ္ ။
တခ်ိဳ႕ အေၾကာင္းအရာ ေတြကို သိၿပီးသားၿဖစ္ၾကသလို ၊ ၾကားဖူးၿပီးသားၿဖစ္ၾကမွာပါ ။
Medical Terms ေတြကိုေတာ႔ တခ်ိဳ႕ေနရာေတြမွာ ဘာသာမၿပန္ပဲဒီအတိုင္းေရးတာ ပိုအဆင္ေၿပမယ္လို႔ ထင္ပါတယ္ ။ ၿမန္မာလိုၿပန္ရင္ ပိုရွဳပ္သြားမွာစိုးလို႔ပါ ။
ဖတ္တ႔ဲ သူတိုင္းနားလည္ႏိုင္ေအာင္ က်ေနာ္ အတိုဆုံး န႔ဲ အရွွင္းဆုံး ၿဖစ္ေအာင္ တက္ႏိုင္သေလာက္ၾကိဳးစားၿပီး ေရးသြားပါမယ္ ။

                                                                                              မဂၤလာရွိေသာ ႏွစ္သစ္မွာ ေပ်ာ္ရႊင္ပါေစ
                                                                                                            ေလးစားစြာျဖင့္
                                                                                                                စေနမင္း
                                                                                                        ရႊင္လန္းခ်မ္းေျမ.ပါေစ

လူတိုင္းအတြက္ က်န္းမာေရး အသိပညာ

HEART
က်ေနာ္တို႔ ႏွလုံးန႔ဲ စလိုက္ၾကရေအာင္
ႏွလုံးက ဘယ္နားမွာရွိတာလဲလို႔ၾကည္႔လိုက္ရေအာင္ ။
လက္၀ဲ ဘက္ရင္အုံေအာက္မွာပါ ။
ေအာက္ကပုံက ႏွလုံးရွိတ႔ဲ ေနရာကို ၿပထားတာပါ ။



ႏွလုံးရဲ႕ အဓိကတာ၀န္ကေတာ႔ ကိုယ္အတြက္ လုိအပ္တ႔ဲ ေသြးေတြလည္ပတ္ႏိုင္ေအာင္ ညစ္ေပးတ႔ဲ တာ၀န္ပါ ။ Pump သေဘာမ်ိဳးပါပဲ ။

လူ ခႏၶာကိုယ္က ေနခြဲ ထုတ္ထားတ႔ဲ ႏွလုံးက ေအာက္ကပုံပါ ။



ဒါကေတာ႔ ပုံဆြဲထားတ႔ဲ ႏွလုံးပုံပါ ။

က်ေနာ္တုိ႔ ႏွလုံးကို ဖြင္႔ၾကည္႔ရေအာင္ ၊ အထဲမွာ ဘာေတြရွိလဲလို႔ ။
အဓိက ကေတာ႕႔ အခန္ ၄ ခန္းပါပါတယ္ ။

(၁) Right Atrium ( ႏွလုံး ညာဘက္ေသြး၀င္ခန္း )
(၂) Right Ventricle ( ႏွလုံး ညာဘက္ေသြးညစ္ခန္း )
(၃) Left Atrium ( ႏွလုံး ဘယ္ဘက္ေသြး၀င္ခန္း )
(၄) Left Ventricle ( ႏွလုံး ဘယ္ဘက္ေသြးညစ္ခန္း )



အရွင္းဆံုးေၿပာရရင္ ခႏၶာကိုယ္ကိုယ္လွည္႔ပတ္ၿပီးၿပန္လာတ႔ဲ ေသြးေတြက ႏွလုံးညာဘက္ၿခမ္းက Right Atrium ကို၀င္ပါတယ္ ။
အဲဒီကေန သူ႔ေအာက္မွာရွိတ႔ဲ Right Ventricle ကို ေရာက္ပါတယ္ ။
Right Ventricle ကေန ေသြးေတြကို အဆုတ္ ( Lung ) ဆီကို ညစ္ထုတ္လိုက္ပါတယ္ ။
အဆုတ္ကိုေရာက္သြားတ႔ဲ ေသြးေတြက oxygen န႔ဲ carbon dioxide လဲလွယ္ၿပီးေတာ႔ ႏွလုံးဆီကိုၿပန္လာပါတယ္ ။
(Lung ရ႔ဲ function ကိုေနာက္မွဆက္ေရးပါမယ္ )
ဒီတခါၿပန္လာတဲ႕ ေသြးေတြက ႏွလုံးရဲ႕ ဘယ္ဘက္ၿခမ္း Left Atrium ကို ၀င္ပါတယ္ ။



ၿပီးရင္ Left Atrium ကေန Left Ventricle ကို၀င္ၿပီးေတာ႔ Left Ventricle က ေသြးေတြကို တစ္ကိုယ္လုံးလည္ပတ္ႏိုင္ေအာင္ အရွိန္ၿပင္းၿပင္းန႔ဲ ေသြးလြတ္ေၾကာမၾကီး ( Aorta ) ထဲကို အားန႔ဲ ညစ္ထုတ္လိုက္ပါတယ္ ။





အၿပာေရာင္န႔ဲ ၿပထားတာက အဆုတ္ဆီမေရာင္ခင္အပိုင္းပါ ။
အနီကေတာ႔ ေသြးေတြ အဆုတ္ကၿပန္လာၿပီးတ႔ဲ အပိုင္းပါ ။
ေသခ်ာေလးၾကည္႔လိုက္ရင္ရွင္းမွာပါ ။
Superior Vena Cava န႔ဲ Inferior vena Cava ဆိုတာက ခႏၶာကိုယ္က ၿပန္လာတ႔ဲ ေသြးေတြကိုသယ္ေဆာင္လာတ႔ဲ ေသြးၿပန္ေၾကာမၾကီးေတြပါ ။
Right Atrium ထဲကို ၀င္သြားတာပါ ။
Right Ventricle ထဲကေနထြက္သြားတာကေတာ႔ Pulmonary Artery ပါ ။ ၂ ေခ်ာင္းခြဲသြားၿပီးေတာ႔ ဘယ္ဘက္အဆုတ္န႔ဲ ညာဘက္အဆုတ္ဆီကိုေသြးေတြကို ပို႔ေပးပါတယ္ ။
အဆုတ္ကေနၿပန္လာတ႔ဲ အပိုင္းကို အနီေရာင္န႔ဲ ဆြဲထားပါတယ္ ။
ေသြးေတြက အဆုတ္ကေန left atrium ထဲကို၀င္ၿပီး left ventricle ကေန Aorta ထဲကိုညစ္ထုတ္လိုက္တာကို ၿပထားတ႔ဲ ပုံပါ ။
အားလုံးပဲ ရွင္းမယ္လို႔ ယူဆပါတယ္ ။

ကဲ က်ေနာ္တို႔ ဒီေန႔ နည္းနည္းဆက္ေၿပာၾကရေအာင္ ။
ႏွလုံးအခန္းေတြတဲမွာ ေသြးေတြလည္ပတ္စီးဆင္းပုံကို အေပၚမွာေဆြးေႏြးခဲ႕ၿပီးပါၿပီ ။
ေသြးေတြက ဦးတည္ရာတဖက္တည္းပဲ စီးဆင္းတာပါ ။ ( One direction ပါ )
ဥပမာ right atrium က ေသြးေတြက right ventricle ကို ပဲ စီးဆင္းပါတယ္ ။
ေၿပာင္းၿပန္မစီပါဘူး ။
left ventricle ထဲက ေသြးေတြကလဲ aorta ထဲကို one direction ပဲ စီးဆင္းပါတယ္ ။
ဒီလို one direction ပဲ စီးဆင္းႏိုင္တာဟာ ႏွလုံးရ႕ဲ အခန္းတစ္ခုန႔ဲ တစ္ခုၾကားထဲမွာ အဆို႔ရွင္ ( one way valve ) ေတြရွိလို႔ပါ ။



အေပၚမွာ အဆို႔ရွင္ ၄ ခုကို ေတြ႔ရပါမယ္ ။
ေသြးေတြက ဒီလိုပုံစံအတိုင္ အဆို႕ရွင္ေတြကို ၿဖတ္သန္းသြားတာပါ ။
Right atrium ----> tricuspid valve --->Right ventricle ----->pulmonrary valve --->lung
lung---->left atrium -----> mitral valve ------> left venticle ---> Aortic Valve----> Aorta
အေပၚကပုံန႔ဲ တြဲၾကည္႔ရင္ ရွင္းမယ္ထင္ပါတယ္ ။
mitral valve တခုတည္းပဲ leaflet ၂ ခုရွိၿပီး က်န္တ႔ဲ valve ေတြအားလုံး leaflet ၃ ခုရွိပါတယ္ ။
အဆုိ႔ရွင္ေတြအားလုံးဟာ one way direction blood flow ကိုပဲ ခြင္႔ၿပဴပါတယ္ ။
အဆို႔ေတြ မလုံေတာ႔ဘူးဆိုရင္ေတာ႔ ေၿပာင္းၿပန္စီးတာၿဖစ္နိုင္ပါတယ္ ။
အဲဒါကေတာ႔ ႏွလုံးအဆို႔ရွင္န႔ဲပတ္သတ္တ႔ဲ ေရာဂါေတြပါ ။ ( ေနာက္ပိုင္းမွာဆက္လက္ေဆြးေႏြးပါမယ္ ။)

ဒီတခါေတာ႕ အဆို႕ရွင္ေတြရဲ႕ အဖြင္္႔ အပိတ္န႔ဲ Cardiac Cycle အေၾကာင္းေဆြးေႏြးပါမယ္

ႏွလုံးကို အၾကမ္းအားၿဖင္႔ ညွစ္တ႔ဲ အခ်ိန္ ( Contraction time ) န႔ဲ မညွစ္ပဲနားေနတ႔ဲ အခ်ိန္ ( Relaxation time ) ဆိုၿပီးေတြ႔ရပါမယ္ ။
Heart Contraction လုပ္တာကို Systole လို႔ေခၚၿပီး
Heart Relaxation လုပ္တာကို Diastole လို႔ေခၚပါတယ္

Heart မွာ Atrium န႔ဲ Ventricle ဆိုၿပီး ၂ ပိုင္းရွိေတာ႔
Atriial Systole ၊ Atrial Diastole
Ventricular Systole ၊ Ventricular Diastole ဆိုၿပီးခြဲလို႔ရပါတယ္ ။

                                                     Atrial Systole



Atrial Systole မွာ atrium ၂ ခုက ေသြးေတြကို ventricle ၂ ခုဆီကို အသီးသီးညွစ္ခ်လိုက္ပါတယ္ ။
အဆို႔ရွင္ေတြၿဖစ္တ႔ဲ tricuspid valve န႔ဲ mitral valve ေတြကဖြင္႔ေပးလိုက္ပါတယ္ ။
ညွစ္ၿပီးရင္ Atrium က Relax ၿဖစ္သြားပါမယ္ ။

                                               Ventricular Systole


                                                 Complete cardiac diastole



ဒီအခ်ိန္ကေတာ႔ Atrum ေရာ Ventricle ေရာ Heart ရ႔ဲ 4 chambers relaxation ၿဖစ္ၿပီး နားေနတ႔ဲ အခ်ိန္ပါ ။
tricuspid valve န႔ဲ mitral valve က ပြင္႔ ေနၿပီး
tricuspid valve န႔ဲ aortic valve က ပိတ္ေနပါမယ္ ။
( ပိတ္ေနမွ ေစာေစာက ventricle ကညွစ္ထုတ္လိုက္တ႔ဲေသြးေတြသူ႔ဆီၿပန္မ၀င္လာမွာပါ ။)
ဒီတခါေတာ႔ ႏွလုံးခုန္သံအေၾကာင္းေၿပာရေအာင္ ။
လက္ေတြ႕မွာေတာ႔ ႏွလုံးခုန္သံကို နားေထာင္ရတာအလြန္ကိုရွဳပ္ေထြးပါတယ္ ။
ႏွလုံးခုန္သံ တခ်က္တိုင္း တမ်ိဳးတိုင္းမွာသူ႕ရဲ႕ သီးၿခားအေၿခအေနေတြရွိပါတယ္ ။
အဓိက ကေတာ႔ နားၾကပ္န႔ဲ နားေထာင္တ႔ဲ အခါ ဒုတ္ဒုတ္......ဒုတ္ဒုတ္ ( lub dub .... lub dub ) ဆိုၿပီးၾကားရပါမယ္ ။
အဲဒီအသံကေတာ႔ ပုံမွန္ ႏွလုံးတစ္ခုရ႔ဲ ခုန္သံပါ ။ ( first sound and second sound ပါ ။)
ပထမ ႏွလုံးခုန္သံက ventricular systole မွာ tricuspid valve န႔ဲ mitral valve ေတြပိတ္သြားလုိ႔ ၿမည္တ႔ဲ အသံပါ ။
ဒုတိယ ႏွလုံးခုန္သံက ventricular systole ၿပီးတ႔ဲ အခ်ိန္ သူ႔ဆီကထြက္သြားတ႔ဲ ေသြးေတြ သူ႔ဆီကိုၿပန္မ၀င္လာေအာင္ pulmonary valve န႔ဲ aortic valve ပိတ္သြားလို႔ ၿမည္တ႔ဲ အသံပါ ။
ပုံမွန္ကေတာ႔ first sound န႔ဲ second sound ပဲၾကားရပါမယ္ ။
ႏွလုံးခုန္တာၿမန္ရင္ ႏွလုံးခုန္သံလည္းၿမန္ပါမယ္ ။
ႏွလုံးခုန္တာေႏွးရင္ ႏွလုံးခုန္တာလည္း ေႏွးပါမယ္ ။

ပုံမွန္ႏွလုံးခုန္သံေတြ အၿပင္ 3rd heart sound , 4th Heart sound ေတြပါၾကားႏိုင္ပါတယ္ ။ ဒါေတြ အၿပင္ အေပၚမွာ ေဖာ္ၿပထားတ႔ဲ အဆို႕႔ရွင္ေတြ က်ဥ္းလို႔ ဒါမွမဟုတ္ အဆို႔ေတြမလုံတ႔ဲ အခါ ေသြးေတြေၿပာင္ၿပန္စီးတ႔ဲ အခါ တၿခားအသံေတြၾကားႏိုင္ပါေသးတယ္ ။ ဒါေတြကပုံမွန္မဟုတ္တ႔ဲ ေရာဂါၿဖစ္ေနတ႔ဲ အေၿခအေနေတြပါ ။
အဓိကေၿပာခ်င္တာကေတာ႔ ဒုတ္ဒုတ္ ( lub dub ) ဆိုတ႔ဲ အေပၚမွာေဖာ္ၿပခ႔ဲ တ႔ဲ ပုံမွန္ႏွလုံးခုန္သံပါ ။

ၾကားထဲမွာ ၂ ရက္ေလာက္စာမေရးၿဖစ္ဖူးၿဖစ္သြားတယ္ ။
အခု ႏွလုံးအေၾကာင္းဆက္ေဆြးေႏြးၾကတာေပါ႔ ။
က်ေနာ္တို႔ ႏွလုံးတစ္မိနစ္ကို ေသြးဘယ္ေလာက္မ်ားမ်ားကို ညွစ္ေပးေနသလဲ ။
သာမန္နားေနတ႔ဲ အခ်ိန္မွာ ႏွလုံးက တမိနစ္ကို အခ်က္ ၇၀ ခုန္ပါတယ္ ။ ( ေယဘုယ် ၿဖစ္ပါတယ္ ) ။
တခါညွစ္ရင္ 70 ml ပမာဏကို left ventricle ကေန Aorta ထဲကိုညွစ္ထုတ္လိုက္ပါတယ္ ။
တမိနစ္ကို အခ်က္ ၇၀ ဆိုေတာ႔ 70 ml X 70 beat = 4900 ml / minute ေပါ႔ ။
တမိနစ္ကို ၅ လီတာေလာက္ ႏွလုံးကညွစ္ေပးေနပါတယ္ ။
က်ေနာ္တို႔ ေလ႔က်င္႔ခန္းလုပ္တ႔ဲ အခါ ႏွလုံးခုန္ႏွဳံးလဲ ၿမန္လာသလို ႏွလုံးကညွစ္ေပးတ႔ဲ ေသြးပမာဏလဲ မ်ားလာပါတယ္ ။
ၿပင္းၿပင္းထန္ထန္ လုပ္ေနတ႔ဲ အခ်ိန္မွာဆိုရင္ ၆ ဆ ေလာက္အထိၿမင္႔တက္ၿပီး တစ္မိနစ္ကို လီတာ ၃၀ ေလာက္အတိညွစ္ေပးႏုိင္ပါတယ္ ။

Ventricle က သူ႕ဆီေရာက္လာတ႔ဲ ေသြးေတြကို အဆုတ္ဆီန႔ဲ ခႏၶာကိုယ္ဆီကိုညွစ္ထုတ္ပါမယ္ ။
အဲဒီလိုညွစ္တ႔ဲ အခါက်ရင္ ေသြးေတြ Atrium ထဲကိုၿပန္မ၀င္သြားေအာင္ အဆို႔ရွင္ေတြၿဖစ္တ႔ဲ tricuspid valve န႔ဲ mitral valve ကပိတ္လိုက္ပါတယ္ ။
tricuspid valve န႔ဲ aortic valve ေတြကပြင္႔ၿပီး ေသြးေတြ Ventricle ထဲကေနထြက္သြားပါမယ္ ။

TOF ( Tetralogy Of Fallot )

Sun, 28 Dec 2008 03:52 EST

က်ိန္စာသင့္ေနသူေလးမ်ား

ကြၽန္ေတာ္တင္ၿပမယ့္ က်ိန္စာသင့္ေနသူေလးေတြကေတာ့ ေမြးရာပါ ႏွလံုးေရာဂါရွင္ေလးမ်ားအေၾကာင္းပါ ။ ေမြးရာပါ ႏွလံုးေရာဂါ ပံုစံအမ်ိဳးမ်ိဳးရွိသည့္အထဲက TOF ( Tetralogy Of Fallot ) လို႕ေခၚတဲ့ ႏွလံုးေရာဂါအမ်ိဳးအစားကို ခံစားေနၾကရတာပါ။ ဒီလိုေရာဂါရွင္ေလးေတြဟာ မၾကာခဏဆိုသလို ရုတ္တရက္ တစ္ကိုယ္လံုးၿပာႏွမ္းၿပီး ( cyanosis ) ၊ သတိလစ္ၿခင္းမ်ားကို ခံစားရတတ္ပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ ဒီေရာဂါကို တနည္းအားၿဖင့္ ( Tet Spell or Blue Spell ) လို႕လည္းေခၚၾကပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္မို႕လို႕ က်ိန္စာသင့္ေနသူေလးမ်ား ( သို႕ ) အၿပာေရာင္က်ိန္စာထဲက သူ႕တို႕ေလးေတြအေၾကာင္းကို တင္ၿပေပးလိုက္ပါတယ္။

TOF ( Tetralogy Of Fallot ) ဆုိတာဘာလဲ

TOF ဆိုတာကေတာ့ ေမြးရာပါ ႏွလံုးေရာဂါတစ္ခုပါ။ Tetra ဆိုတာ ေလးခု ၊ ေလးမ်ိဳး ဆိုတဲ့အဓိပၸါယ္ရပါတယ္။ ဒီေရာဂါမွာ ထင္ရွားတဲ့ လကၡဏာအခ်က္ ၄ ခ်က္ရွိတဲ့အတြက္ tetra ဆိုတဲ့စကားလံုးကို အသံုးၿပဳထားတာပါ။ Fallot ဆိုတာကေတာ့ ဒီေရာဂါကို စတင္ တင္ၿပခဲ့သူ ၿပင္သစ္ေဆးပညာရွင္ Etienne Fallot ရဲ႕အမည္ကို ဂုဏ္ၿပဳေခၚဆိုထားၿခင္းၿဖစ္ပါတယ္။ ၁၈၈၈ ခုႏွစ္မွာ တင္ၿပခဲ့ၿခင္းၿဖစ္ပါတယ္။ TOF မွာ ပါရွိတဲ့ အဓိကလကၡဏာ ၄ ခုကေတာ့ -

၁။ ႏွလံုးေသြးလႊတ္ခန္း ႏွစ္ခုၾကားရွိ နံရံတြင္ အေပါက္ပါရွိၿခင္း ( VSD - Ventricular Septal Defect )။
၂။ အဆုတ္ေသြးေၾကာမၾကီးက်ဥ္းေၿမာင္းေနၿခင္း ( Pulmonary Stenosis ) - ဒီေနရာမွာ ၂ မ်ိဳးထပ္ခြဲႏိုင္ပါတယ္။ အဆို႕ရွင္မ်ားက်ဥ္းေၿမာင္းေနပါက ( Pulmonary Valvular Stenosis ) လို႕ေခၚၿပီး ၊ အဆို႕ရွင္ေတြရဲ႕ ေအာက္နားမွာက်ဥ္းေၿမာင္းေနပါက ( Infundibular Stenosis ) လို႕ေခၚပါတယ္။
၃။ ေသြးလႊတ္ေၾကာမၾကီး ေနရာလြဲမွားစြာတည္ရွိၿခင္း ( Overriding Of Aorta )။
၄။ ႏွလံုးညာဘက္ ေသြးလႊတ္ခန္း ၾကြက္သားမ်ား သာမန္ထက္ၾကီးထြားလာၿခင္း ( Right Ventricular Hypertrophy )။

အၿဖစ္မ်ားတတ္ပါသလား

ေမြးရာပါ ႏွလံုးေရာဂါေတြရဲ႕ ၁၀ ရာခိုင္ႏႈန္းရွိပါတယ္။ ကေလးငယ္ ၁၅၀၀ ေမြးမယ္ဆိုရင္ TOF တစ္ေယာက္ပါရွိပါတယ္။ ကြၽန္ေတာ္တို႕ၿမန္မာႏိုင္ငံမွာလည္း ဒီလို ကေလးငယ္ေလးေတြ အေၿမာက္အမ်ားရွိပါတယ္။ TOF ဟာ အၿခားေသာ ေမြးရာပါေရာဂါမ်ား ( ဥပမာ - Down's Syndrome ) ႏွင့္လည္း အတူတူတြဲဖက္ေတြ႕ရွိရတတ္ပါတယ္။

ႏွလံုးႏွင့္ ေသြးလွည့္ပတ္စီးဆင္းပံု

TOF အေၾကာင္းကို နားလည္သေဘာေပါက္ဖို႕အတြက္ က်န္းမာတဲ့ ႏွလံုးတစ္ခုဘယ္လို အလုပ္လုပ္တယ္ဆိုတာကို ဦးစြာသိရွိဖို႕လိုပါတယ္။ကေလးတစ္ေယာက္ရဲ႕ ႏွလံုးဟာ အဲဒီကေလးရဲ႕ လက္သီးဆုပ္ ပမာဏခန္႕သာရွိၿပီး ၊ တစ္ေန႕ကို အၾကိမ္ ၁၀၀,၀၀၀ ထိခုန္ပါတယ္။ ႏွစ္လံုးရဲ႕ ဖြဲ႕စည္းပံုကိုၾကည့္မယ္ဆိုရင္ အခန္း၄ ခန္းရွိပါတယ္-
*ေသြး၀င္ခန္း ( Atrium )ႏွစ္ခန္း၊
*ေသြးလႊတ္ခန္း ( ventricle ) ႏွစ္ခန္းပါရွိပါတယ္။
ေသြး၀င္ခန္းတစ္ခုႏွင့္ တစ္ခုအၾကားမွာ ပိုုင္းၿခားထားေပးတဲ့ နံရံ ( Atrial Spetum ) ပါရွိသလို ၊ ေသြးလႊတ္ခန္းတစ္ခုႏွင့္ တစ္ခုအၾကားမွာလဲ ပိုင္းၿခားထားေပးတဲ့ နံရံ ( Ventricular Septum )ပါရွိပါတယ္။ ေသြး၀င္ခန္းနဲ႕ ေသြးလႊတ္ခန္းေတြကိုေတာ့ အဆို႕ရွင္ ( Valve ) ေတြနဲ႕ ပိုင္းၿခားထားပါတယ္။



ႏွလံုး၏ အစိတ္အပိုင္းမ်ားလူတစ္ေယာက္အသက္ရွင္ဖို႕ အတြက္ မရွိမၿဖစ္လိုအပ္ေနတာကေတာ့ ေအာက္စီဂ်င္ပဲၿဖစ္ပါတယ္။ ဆဲလ္ေတြရွင္သန္ဖို႕ ၊ အဂၤ ါအစိတ္အပိုင္းေတြ ပုံမွန္အတိုင္းအလုပ္လုပ္ဖို႕ ေအာက္စီဂ်င္ဟာ အဓိက ေရးပါတဲ့ အခန္းကေန ပါ၀င္ပါတယ္။ ဒီလို ေအာက္စီဂ်င္ကို ခႏၶာကိုယ္အစိတ္အပိုင္းအသီးသီးက အသံုးၿပဳႏိုင္ဖို႕အတြက္ အဆုတ္နဲ႕ ႏွလံုး အပါအ၀င္ ေသြးလွည့္ပတ္မႈစနစ္ အားလံုးက လုပ္ေဆာင္ေပးၾကပါတယ္။ ေလထဲမွာပါလာတဲ့ ေအာက္စီဂ်င္ေတြဟာ အဆုတ္ကေနတစ္ဆင့္ အဆုတ္ထဲမွာရွိတဲ့ ေသြးေၾကာေတြထဲက ေသြးထဲကုိေရာက္ရွိသြားၾကပါတယ္။ ထို႕ေနာက္ အဲဒီလို ေအာက္စီဂ်င္ၿပည့္၀ေနတဲ့ေသြးေတြကို ႏွလံုးဆီကို သယ္ေဆာင္သြားပါတယ္။ ႏွလံုးရဲ႕ ဘယ္ဘက္ေသြး၀င္ခန္းအတြင္းေရာက္ရွိလာပါတယ္။ထို႕ေနာက္ အဆို႕ရွင္ ( Mitral Valve ) ကိုၿဖတ္သန္းကာ ဘယ္ဘက္ေသြးလႊတ္ခန္းအတြင္းေရာက္ရွိပါတယ္။ ထိုမွတဆင့္ ေသြးလႊတ္ေၾကာမၾကီးကို ၿဖတ္သန္းကာ ခႏၶာကိုယ္အစိတ္အပိုင္းအသီးသီးဆီကိုေရာက္ရွိသြားပါတယ္။ ခႏၶာကိုယ္အတြက္ လိုအပ္တဲ့ ေအာက္စီဂ်င္ေတြကို အသံုးၿပဳၿပီးတဲ့အခါမွာ မလိုအပ္ေတာ့တဲ့ ကာဗြန္ဒိုင္ေအာင္ဆိုဒ္ေတြ ထြက္လာပါတယ္။ အဲဒီ ဓါတ္ပစၥည္းေတြဟာ ေသြးထဲကိုေရာက္ရွိလာၿပီး ေသြးၿပန္ေၾကာမ်ားမွတဆင့္ ႏွလံုးရဲ႕ ညာဘက္ ေသြး၀င္ခန္းထဲကို ေရာက္ပါတယ္။ညာဘက္ ေသြး၀င္ခန္းမွတဆင့္ အဆို႕ရွင္ ( Tricuspid Valve ) ကိုၿဖတ္သန္းၿပီး ညာဘက္ေသြးလႊတ္ခန္းထဲကိုေရာက္ရွိလာပါတယ္။ ထို႕ေနာက္ အဆုတ္ထဲကိုၿပန္လည္ေရာက္ရွိၿပီး ကာဗြန္ဒိုင္ေအာင္ဆိုဒ္ေတြကို စြန္႕ထုတ္ၿပီး ၊ ေအာက္စီဂ်င္ကို ၿပန္လည္ သယ္ယူပါတယ္။ ဒါကေတာ့ ႏွလံုးနဲ႕ ေသြးလည္ပတ္မႈအဖြဲ႕အစည္း ရဲ႕ လုပ္ေဆာင္မႈပဲၿဖစ္ပါတယ္။

TOF တြင္ ေသြးလွည့္ပတ္စီးဆင္းပံု

TOF မွာ ခႏၶာကိုယ္ကေန ႏွလံုးထဲကို၀င္ေရာက္လာတဲ့ ကာဗြန္ဒိုင္ေအာက္ဆိုဒ္ေတြသာပါ၀င္တဲ့ ေသြး ( Deoxygenated Blood ) ေတြဟာ ႏွလံုးရဲ႕ ညာဘက္ ေသြးလႊတ္ခန္းထဲကိုေရာက္ရွိလာပါတယ္။ သာမန္ႏွလံုးတြင္ ညာဘက္ ေသြးလႊတ္ခန္းထဲကေသြးေတြဟာ အဆုတ္ေသြးေၾကာကိုၿဖတ္သန္းၿပီး အဆုတ္ဆီကိုေရာက္ရွိရမယ့္အစား ၊ TOF တြင္အဆုတ္ေသြးေၾကာက်ဥ္းေၿမာင္းေနတဲ့အတြက္ ေသြးေတြဟာ အဆုတ္ဆီကို မ၀င္ေရာက္ႏိုင္ဘဲ ညာဘက္ေသြးလႊတ္ခန္းထဲမွာ စုေအာင္းေနပါတယ္။ ထိုအခါ ညာဘက္ေသြးလႊတ္ခန္း အတြင္း ေသြးဖိအားမ်ားလာပါတယ္။ ညာဘက္ေသြးလႊတ္ခန္းဟာ သာမန္ထက္ပိုအလုပ္လုပ္ရတဲ့အတြက္ ေသြးလႊတ္ခန္းၾကြက္သားေတြဟာ သာမန္ထက္ပိုၾကီးထြားလာပါတယ္ ( Ventricular Hypertrophy )။ ဒီလိုေသြးဖိအားေတြမ်ားလာတဲ့ အခါ ညာဘက္ ေသြးလႊတ္ခန္းအတြင္းက ကာဗြန္ဒိုင္ေအာက္ဆိုဒ္ပါတဲ့ေသြးေတြဟာ ေသြးလႊတ္ခန္းႏွစ္ခုၾကားမွာရွိတဲ့ အေပါက္ကတဆင့္ ဘယ္ဘက္ေသြးလႊတ္ခန္းအတြင္းေရာက္ရွိသြားၿပီး အဆုတ္ကေနလာတဲ့ ေအာက္စီဂ်င္ပါတဲ့ ေသြး ( Oxygenated Blood ) ေတြနဲ႕ေရာသြားပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ ဘယ္ဘက္ေသြးလႊတ္ခန္းအတြင္းမွ ခႏၶာကိုယ္အစိတ္အပိုင္းေတြဆီကို သြားတဲ့ ေသြးေတြဟာ ေအာက္စီဂ်င္ႏွင့္ ကာဗြန္ဒိုင္ေအာက္ဆိုဒ္ ႏွစ္မ်ိဳးလံုးပါ၀င္တဲ့အတြက္ ဆဲလ္မ်ားတြင္ လံုေလာက္တဲ့ ေအာက္စီဂ်င္ပမာဏကို မရၾကပါဘူး။ ေအာက္စီဂ်င္မလံုေလာက္တဲ့အတြက္ အဂၤါအစိတ္အပိုင္းေတြရဲ႕ လုပ္ေဆာင္ခ်က္ေတြဟာလည္း ပံုမွန္အတိုင္းမလုပ္ေဆာင္ႏိုင္ေတာ့ပါဘူး ။ ဥပမာ - ဦးေႏွာက္ဆီသို႕ ေအာက္စီဂ်င္မလံုေလာက္ပါက ဦးေႏွာက္ဆဲလ္မ်ားေသဆံုးသြားၿပီး အသက္ဆံုးရႈံးမႈမ်ား ၿဖစ္ႏိုင္ပါတယ္။ေအာက္စီဂ်င္မလံုေလာက္တဲ့ လကၡဏာေတြအေနနဲ႕ ၿပာႏွမ္းၿခင္း ( Cyanosis ) ၊ သတိလစ္ၿခင္း ( Loss of consciousness ) တို႕ကိုေတြ႕ရွိႏိုင္ပါတယ္။


                                                                                            ေသြးလည္ပတ္စီးဆင္းပံု
ဘာေၾကာင့္ၿဖစ္ရတာလဲ

TOF ၿဖစ္ေစတဲ့ အဓိကအေၾကာင္းအရင္းကိုေတာ့ မသိရွိရေသးပါဘူး ။ မ်ိဳးရိုးလိုက္ၿခင္းေၾကာင့္လဲ ဒီေရာဂါရႏိုင္ပါတယ္။ ဥပမာ - မိဘမ်ားတြင္ ေမြးရာပါ ႏွလံုးေရာဂါတစ္ခုခုရွိပါက ေမြးလာေသာကေလးမွာ TOF ၿဖစ္ႏိုင္ေၿခရွိပါတယ္။ ဒါ့အၿပင္ မ်ိဳးရိုးဗီဇႏွင့္ဆိုင္ေသာေမြးရာပါ ေရာဂါမ်ား ( ဥပမာ - Down's Syndrome , DiGeorge's Syndrome ) တြင္ TOF ကိုပါ တြဲဖက္ေတြ႕ရွိရေလ့ရွိပါတယ္။ ေရာဂါၿဖစ္ေစတဲ့ အဓိကအေၾကာင္းအရင္းကိုမသိရွိေပမယ့္ ေအာက္ပါအေၿခအေနေတြေၾကာင့္ TOF ၿဖစ္ႏိုင္တယ္လို႕ ယူဆၾကပါတယ္။
၁။ ကိုယ္၀န္ေဆာင္မိခင္မ်ား အရက္( Alcohol ) ေသာက္ၿခင္း ။
၂။ ကိုယ္၀န္ေဆာင္မိခင္မ်ား အဟာရခ်ိဳ႕တဲ့ၿခင္း ( Poor nutrition during pregnancy )။
၃။ ကိုယ္၀န္ေဆာင္စဥ္ ဗိုင္းရပ္စ္ေရာဂါ ( Viral Infection ) ခံစားရၿခင္း ။( eg. German Measles- rubella )
၄။ ကိုယ္၀န္ေဆာင္မိခင္တြင္ ဆီးခ်ိဳေရာဂါ ( Diabetes ) ရွိၿခင္း ။
၅။ ကိုယ္၀န္ေဆာင္မိခင္၏ အသက္ ၄၀ ေက်ာ္ၿခင္း ။

လကၡဏာမ်ား

TOF ကေလးငယ္ေတြမွာ အဓိကေတြ႕ရတဲ့ လကၡဏာေတြကေတာ့ -
၁။ ေအာက္စီဂ်င္ပမာဏေလွ်ာ့နည္းၿခင္းေၾကာင့္ ၿပာႏွမ္းၿခင္း ( Cyanosis ) ၊ အထူးသၿဖင့္ မ်က္ႏွာ ၊ ႏႈတ္ခမ္းႏွင့္ လက္ေခ်ာင္းေလးေတြမွာေတြ႕ရတတ္ပါတယ္။
၂။ အပင္ပန္းမခံႏိုင္ၿခင္း ။
၃။အစာစားရာတြင္ခက္ခဲၿခင္း ( Poor Feeding )။
၄။ ၿပင္းထန္ေသာ ကိုယ္လက္လႈပ္ရွားမႈမ်ားၿပဳလုပ္ပါက ေအာက္စီဂ်င္ ပမာဏ ရုတ္တရက္က်ဆင္းၿပီး တစ္ကိုယ္လံုးၿပာႏွမ္းကာ သတိလစ္ၿခင္း ( Tet Spells ) ။မၾကာခဏ ခံစားရတတ္ပါတယ္။
၅။ ခႏၶာကိုယ္ဖြံ႕ၿဖိဳးမႈေႏွးေကြးၿခင္း ။
၆။ လက္ေခ်ာင္းထိပ္ေလးမ်ား တင္းပုတ္ကဲ့သို႕ ၾကီးထြားလံုး၀န္းေနၿခင္း ( Clubbing ) ။



၇။ ႏွလံုးတြင္း ေသြးလွည့္ပတ္စီးဆင္းမႈတြင္ အတားအဆီးရွိေနၿခင္းေၾကာင့္ ႏွလံုးခုန္သံမွာ သာမန္ကဲ့သို႕ မဟုတ္ဘဲ ဆူညံသံမ်ား ရွိေနၿခင္း ( MurMur)။
ဒီလကၡာေတြဟာ ကေလးေမြးဖြားၿပီး ရက္သတၱပါတ္အနည္းငယ္အတြင္းမွာ ေပၚလာတတ္ပါတယ္။ မ်ားေသာအားၿဖင့္ ကေလးဟာ ငိုေနစဥ္ တစ္ကိုယ္လံုးၿပာလာၿပီး သတိလစ္ၿခင္းပံုစံမ်ိဳးအေနၿဖင့္ ေတြ႕ရွိသတိၿပဳမိႏိုင္ပါတယ္။

ဘယ္လိုသိရွိႏိုင္လဲ

အထက္ပါ လကၡာေတြအၿပင္ ေအာက္ပါ စမ္းသပ္စစ္ေဆးမႈမ်ားေၾကာင့္လဲ သိရွိႏိုင္ပါတယ္။
၁။ Echocardiogram
၂။ ECG - Electrocardiogram
၃။ Chest X'ray
၄။ Pulse Oximetry ၿဖင့္ ေသြးထဲရွိ ေအာက္စီဂ်င္ ပမာဏကိုတိုင္းတာၿခင္း ။
၅။ Cardiac Catheterization

ဘယ္လုိကုသမလဲ
                                                                          အေရးေပၚကုသၿခင္း

ေသြးအတြင္းေအာက္စီဂ်င္ ရုတ္တရက္က်ဆင္းၿခင္းသည္ အသက္ဆံုးရႈံးမႈကိုၿဖစ္ေစႏိုင္တဲ့အတြက္ အေရးေပၚကုသဖို႕လိုအပ္ပါတယ္။ ကေလးဟာ ရုတ္တရက္ ၿပာလာၿပီး မူးလဲပါက ကေလးကို ေၿမၿပင္တြင္ ေဘးတစ္ေစာင္းလွဲခ်ထားပါ ။ ထို႕ေနာက္ ကေလး၏ ဒူးေခါင္းကို ရင္ဘတ္ကိုထိေလာက္ေအာင္ ေကြးထားေပးပါ။( Knee-Chest Position ) ။ ဒီပံုစံဟာ ေဆာင့္ေၾကာင့္ထိုင္တဲ့ပံုစံနဲ႕ဆင္တူပါတယ္။ ကေလးၾကီးေတြဟာ မၾကာခဏ ဒီလိုခံစားဖူးတဲ့အတြက္ ေနာက္တစ္ခါၿဖစ္လာပါက အလိုအေလွ်ာက္ မိမိတို႕ဘာသာ ေဆာင့္ေၾကာင့္ထိုင္ၿပီး ကုသသည့္ အေလ့အက်င့္ရသြားတတ္ပါတယ္။ ဒီလိုေဆာင့္ေၾကာင့္ထိုင္လိုက္တဲ့အတြက္ ေသြးလႊတ္ေၾကာမၾကီးထဲမွာရွိတဲ့ ေသြးဖိအားတက္လာပါတယ္။ ထိုမွတဆင့္ ဘယ္ဘက္ ေသြးလႊတ္ခန္းမအတြင္းရွိေသြးဖိအားပါတက္လာၿပီး ညာဘက္ေသြးလႊတ္ခန္းမွေသြး( Deoxygenated blood ) မ်ား ဘယ္ဘက္ေသြးလႊတ္ခန္းအတြင္း၀င္ေရာက္ၿခင္းကိုေလွ်ာ့နည္းေစပါတယ္။ ထိုသို႕ၿဖင့္ Deoxygenated Blood မ်ား ေသြးအတြင္း၀င္ေရာက္ၿခင္းကိုေလွ်ာ့နည္းေစပါတယ္။ သို႕ေသာ္ ထိုသို႕လကၡဏာမ်ိဳးခံစားရပါက နီးစပ္ရာ ေဆးရုံ ၊ ေဆးခန္းမ်ားသို႕ သြားေရာက္ၿပီး ထိေရာက္တဲ့ ကုသမႈကို ခံယူဖို႕လိုအပ္ပါတယ္။

ခြဲစိတ္ကုသၿခင္း

TOF တြင္ရွိေနေသာ ႏွလံုးအတြင္း ခ်ိဳ႕ယြင္းမႈမ်ားကိုေတာ့ ခြဲစိတ္ကုသဖို႕လိုအပ္ပါတယ္။

ဘယ္ေလာက္ထိအသက္ရွင္ႏိုင္လဲ

ခြဲစိတ္ကုသမႈမခံယူပါက TOF ေ၀ဒနာရွင္မ်ားရဲ႕ ၁၀ ရာခိုင္ႏႈန္းသာ အသက္ ၂၀ ေက်ာ္ထိအသက္ရွင္ႏိုင္ပါတယ္။ ဒီေရာဂါဟာ ကာလၾကာရွည္စြာ ၿဖစ္ေနမယ္ဆိုရင္ ႏွလံုး ၊ အဆုတ္ ၊ ေသြးလည္ပတ္မႈႏွင့္ဆိုင္ေသာ အၿခားေသာ ေနာက္ဆက္တြဲဆိုးက်ိဳးမ်ားကုိပါ ခံစားလာရႏိုင္ပါတယ္။

အခ်ဳပ္အားၿဖင့္ဆိုေသာ္ TOF ေ၀ဒနာရွင္ေလးေတြဟာ တစ္သက္လံုး ကုသမႈေတြကို ခံယူဖို႕လိုအပ္ပါတယ္။ သက္ဆိုင္ရာ သမားေတာ္မ်ားႏွင့္ တိုင္ပင္ေဆြးေႏြးကုသမႈမ်ားလိုအပ္ပါတယ္။ ထို႕အၿပင္ မိဘမ်ားရဲ႕ ေႏြးေထြးစြာ ၿပဳစုယုယမႈေတြဟာလည္း ကေလးငယ္ေတြရဲ႕ ေ၀ဒနာကို သက္သာေစႏိုင္ပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ TOF ကေလးငယ္ေလးမ်ား သက္တမ္းေစ့ေနႏိုင္ေစဖို႕အတြက္ အားလံုး၀ိုင္း၀န္းေစာင့္ေရွာက္ၾကႏိုင္ေစရန္တင္ၿပလိုက္ပါတယ္။ေလးစားစြာၿဖင့္ -

Introduction to Genetic Inheritance

Sun, 28 Dec 2008 02:53 EST

Introduction to Genetic Inheritance

                                မ်ိဳး႐ိုး ဗီဇ ဆက္ခံျခင္း မိတ္ဆက္

အေဖ အေမတူ မိဘႏွစ္ပါးမွ ေမြးဖြား ဆင္းသက္ လာေသာ ေမြးခ်င္း ညီအစ္ကို ေမာင္ႏွမ မ်ား၏ ရုပ္သြင္၊ အျပဳအမူႏွင့္ အက်င့္ စရိုက္ မ်ားသည္ အေမ ႏွင့္ တူသူမ်ား ရွိသလို အေဖ ႏွင့္ တူသူ မ်ား ကိုလည္း ေတြ႔ရ သည္။ သို႔ေသာ္ တခ်ိဳ႔မွာ ႏွစ္ေယာက္ စလံုး ႏွင့္ မတူပဲ အဖိုး အဖြား (သို႔) တ၀မ္းကြဲ ေမာင္ ႏွမမ်ား ႏွင့္ တူသည္ ကို ေတြ႔ရ ႏိုင္သည္။ ထိုနည္း အတူ မိဘ တဦးဦးတြင္ ေရာဂါ (သို႔) ခႏၶာကိုယ္၌ ပံုမွန္ မဟုတ္သည့္ လကၡဏာ တစ္ခု ရွိ၍ သား သမီးမ်ားထဲမွ အကုန္လံုး သို႔ မကူးစက္ပဲ အခ်ိဳ႔ ကိုသာ ကူးစက္ျခင္း၊ က်ားမ ကူးစက္ပံု ျခားနား ျခင္း (သို႔) သားသမီး မ်ားသို႔ လံုး၀ မကူးစက္ပဲ ေျမး၊ ျမစ္ မ်ား လက္ထက္မွ သြားေရာက္ ကူးစက္ျခင္း စသည္တို႔ကို ေတြ႔ဖူး ၾက ပါလိမ့္မည္။

အဘယ္ေၾကာင့္ ဤသို႔ ျဖစ္ရသနည္း။

ဤပို႔စ္သည္ မ်ိဳးရိုးဗီဇ ေရာဂါမ်ား အေၾကာင္းကို တင္ျပျခင္းမဟုတ္ပဲ ၎ (Genetic Diseases) ၏ မိတ္ဆက္ျဖင့္ မ်ိဳးရိုး ဗီဇ အေမြ ဆက္ခံပံု (Genetic inheritance) ကိုသာ တင္ျပျခင္းျဖစ္ပါသည္။ ထို႔ေၾကာင့္ ဤပို႔စ္ပါ အေၾကာင္း အရာမ်ားသည္ က်န္းမာေရး ပညာရွင္မ်ား၊ ေဆး ပညာ နားလည္သူမ်ားသာ သိႏုိင္သည့္ အေၾကာင္းအရာ မ်ား မဟုတ္ပဲ ပညာေရး အဆင့္မီေသာ ႏိုင္ငံမ်ားတြင္ အထက္တန္း အဆင့္ ဇီ၀ေဗဒဘာသာ (Biology) ကို သင္ၾကားဖူးသူ မည္သူမဆို သိႏိုင္သည့္ အေၾကာင္းအရာမ်ား ျဖစ္သျဖင့္ သိၿပီးသူ မ်ားစြာ ရွိႏိုင္ ပါသည္။ သို႔ေသာ္ လည္း ျမန္မာျပည္ တြင္ တကၠသိုလ္၌ Molecular Bioscience ႏွင့္ ဆိုင္သည့္ ဘာသာ တခုခုကို သင္ၾကား ဖူးျခင္း မရွိပဲ ထို အေၾကာင္းအရာ မ်ားကို သိႏိုင္မည္ မဟုတ္ ေသာေၾကာင့္ တခ်ိန္က ကၽြန္မ ကိုယ္တိုင္ သိလိုၿပီး ေ၀ခြဲ၍ မရ ခဲ့ေသာ အထက္ပါ ေမးခြန္း မ်ား၏ အေျဖမ်ားကို တျခား စိတ္၀င္စားသူ အားလံုး သိရွိေစရန္ မွ်ေ၀ ေပးလိုက္ ပါသည္။ ကၽြန္မ၏ ျမန္မာလို ဘာသာ ျပန္ရာ၌ ေ၀ါဟာရ အေရြး မွားေနသည္မ်ား ရွိႏိုင္သျဖင့္ သိၿပီးသူမ်ားထဲမွ ျပင္ဆင္ ေပးႏိုင္သူမ်ား ရွိပါက ၀မ္းသာစြာ လက္ခံ ႀကိဳဆိုပါသည္။

Chromosome and Genes ခရိုမိုဇုမ္း ႏွင့္ ဗီဇ

သက္ရွိ အားလံုး၏ ဆဲလ္ ကလပ္စည္း တိုင္းရွိ ျႏဴကလိယ ထဲတြင္ ရွည္လ်ားၿပီး ခ်ည္မွ်င္ ကဲ့သို႔ ဖြဲ႔စည္းပံု ရွိပါသည့္ ခရိုမိုဇုမ္း တတြဲစီ ပါရွိ ပါသည္။ ထို ခရိုမိုဇုမ္း ထဲတြင္ ဆဲလ္၏ လုပ္ငန္း အတြက္ လိုအပ္ေသာ အခ်က္အလက္ ပစၥည္း အားလံုး ပါ၀င္သည့္ အျပင္ ေနာက္ မ်ိဳးဆက္ မ်ားသို႔ လက္ဆင့္ ကမ္းေပး သည့္ မ်ိဳရိုးဗီဇ အမွတ္အသား Genetic Code) (သို႔) genes (သို႔) Genome ဟုေခၚေသာ ဗီဇကို သိုေလွာင္ ထား ပါသည္။ ေနာက္ မ်ိဳးဆက္ သို႔ ေရာဂါ၊ ရုပ္သြင္ လကၡဏာ၊ အမူအရာ၊ အက်င့္ စရိုက္ စသည္ တို႔ကို လက္ဆင့္ ကမ္း အေမြ ေပးမႈ ကြဲျပားျခင္း သည္ ထို ခရိုမိုဇုမ္း တစ္ခုစီရွိ ဗီဇမ်ား၏ အျပစ္ အနာအဆာမ်ား ႏွင့္ အားသာခ်က္ မ်ား ေပၚတြင္ မူတည္ပါသည္။

ဗီဇစတင္ျခင္း၊ Genotype (ရွိရင္းဗီဇ) ႏွင့္ Phenotype (အသြင္သ႑န္) အေမြဆက္ခံျခင္း

ဗီဇသည္ မ်ိဳးဆက္ တစ္ခုႏွင့္ တစ္ခုၾကား အေမြ ဆက္ခံႏိုင္သည့္ အေသးငယ္ ဆံုးေသာ အေျခခံ အဂၤါ အစိတ္အပိုင္း ျဖစ္သည္။ ခရိုမိုဇုမ္း ထဲတြင္ မ်ိဳးရိုး ဗီဇေပါင္း ၅၀ ၀၀၀ - ၁ ၀၀၀ ၀၀၀ အထိ ပါရွိ ပါသည္။ သက္ရွိ တို႔၏ ဗီဇ တစ္ခုစီ ကို မိခင္ႏွင့္ ဖခင္ တဦးစီမွ ရရွိေသာ alleles ဟု ေခၚသည့္ ဗီဇ ၀က္ တခုစီျဖင့္ ေပါင္းစပ္ ဖြဲ႔စည္း ထားပါသည္။ ဖိုႏွင့္မ ေပါင္းစပ္ၿပီး မ်ိဳးပြားျခင္း (Fertilisation) ကို ေအာင္ျမင္ စြာ ၿပီးစီး သြားေသာအခါ လူသားတြင္ ဖခင္၏ သုတ္ရည္ (sperm) မွ ရရွိေသာ allele (ဗီဇ၀က္) ႏွင့္ မိခင္၏ မ်ိဳးဥမွ ရရွိေသာ ဗီဇ၀က္တို႔ ေပါင္းစပ္ ၍ ဆဲလ္အသစ္ (gamete) ဟုေခၚေသာ ပထမ ဦးဆံုး သက္ရွိ ဆဲလ္တခုကို လိင္ရွိ ဆဲလ္ပြားျခင္း (Meiosis) နည္းျဖင့္ ရရွိ ပါသည္။ ထို သက္ရွိ ဆဲလ္ တစ္ခုမွ တဆင့္ ပံုစံတူ ဆဲလ္မ်ားကို လိင္မဲ့ ဆဲလ္ပြားျခင္း (Mitosis) ျဖင့္ လူသား (သို႔) သတၱ၀ါ ေလာင္းလ်ာ ေလး မွတဆင့္ ေနာက္ဆံုး တြင္ ျပီးျပည့္စံု သည့္ သတၱ၀ါ တခုကို ျဖစ္လာ ေစပါသည္။ ထို အသစ္ ျဖစ္လာေသာ သတၱ၀ါတြင္ မိခင္ႏွင့္ ဖခင္ ႏွစ္ဦး စလံုးဆီမွ အရိုက္အရာ မ်ားကို ေတြ႔ျမင္ ႏိုင္သည္မ်ား ရွိသလို မေတြ႔ျမင္ ႏိုင္သည္ မ်ားလည္း ရွိပါသည္။

ထို႔ေၾကာင့္ထိုလူသား၏ အမွန္တကယ္ ေသြးထဲတြင္ ရွိေနသည့္ ဗီဇကို Genotype (ရွိရင္းဗီဇ) ဟုေခၚ၍ ေတြ႔ျမင္ႏိုင္သည့္ ေရာဂါ (သို႔) ခၽြတ္ယြင္းမႈ၊ ရုပ္သြင္၊ အေရာင္၊ အက်င့္စရိုက္၊ အမူအရာ စသည့္ အားလံုးပါ၀င္သည့္ ျပင္ပလကၡဏာမ်ား အားလံုးကို Phenotype (အသြင္သ႑န္) ဟုေခၚပါသည္။

စိုးမိုးဗီဇ (Dominant alllele) ႏွင့္ လက္ခံဗီဇ (သို႔) ငုပ္ဗီဇ (Recessive alllele)

မိခင္ႏွင့္ ဖခင္ဆီမွ ရရွိေသာ ဗီဇ၀က္ႏွစ္ခု ေပါင္းစပ္ထားေသာ ဗီဇတြင္ လကၡဏာေပၚသည့္ ဗီဇသည္ စိုးမိုးဗီဇ (Dominant Gene) ျဖစ္ၿပီး လကၡဏာ မေပၚသည့္ ဗီဇသည္ လက္ခံဗီဇ (သို႔) ငုပ္ဗီဇ (Recessive Gene) ျဖစ္သည္။ ဥပမာ အသားျဖဴသည့္ အေဖႏွင့္ အသားညိဳ သည့္ အေမမွ ေမြးလာေသာ ကေလးသည္ အသားျဖဴ ပါက အေရာင္ ႏွင့္ ပတ္သက္သည့္ ဗီဇ၌ အေဖ၏ ေသြးက စိုးမိုးၿပီး အသားညိဳ ပါက အေမ၏ ေသြး မွ စိုးမိုးသည္။ အရပ္ ရွည္သူႏွင့္ အရပ္နိမ့္ သူ ႏွစ္ဦးမွ ေမြးလာေသာ ကေလး သည္လည္း စိုးမိုးသည့္ ဗီဇအေပၚ မူတည္ၿပီး အရပ္ရွည္ျခင္း ပုျခင္း ကို အေမြ ရမည္ျဖစ္သည္။ သို႔ေသာ္လည္း ထိုပုဂၢိဳလ္ မ်ား၏ ေသြးထဲတြင္ ရွိၿပီး အသြင္ သ႑န္တြင္ မေဖၚျပ သည့္ အသား အေရာင္ႏွင့္ အရပ္ အနိမ့္ အျမင့္သည္ ၎တို႔၏ သား သမီးမ်ားသို႔ အေမြ ေပးရန္ သယ္ေဆာင္ သြားမည္ ျဖစ္သည္။ ငုပ္ ဗီဇသည္ က်န္းမာေရး ႏွင့္ မသက္ဆိုင္သည့္ အေျခအေနတြင္ အနည္းစု (သို႔) လူဦးေရ အမ်ားစု အတြက္ ပံုမွန္ မဟုတ္ သည့္ အေျခ အေနကို ေဖၚေဆာင္ၿပီး ဇီ၀၊ ဓါတုႏွင့္ ေဆး ပညာရပ္ႏွင့္ သက္ဆိုင္သည့္ အေျခအေနတြင္မူ ေရာဂါ တခုခုကို ေဖၚညႊန္း ပါသည္။

ဗီဇ အမ်ိဳးအစားမ်ား

လူ ပုဂိၢဳလ္တဦး၏ ဗီဇ တြင္ မိခင္ ႏွင့္ ဖခင္ဆီမွ စိုးမိုး ဗီဇျဖစ္ေစ၊ လက္ခံ ဗီဇ ျဖစ္ေစ မ်ိဳးတူ ေသာ ဗီဇ ႏွစ္ခု ေပါင္းစပ္ ထားပါက မ်ိဳးတူဗီဇ (Homozygote) ဟု ေခၚ၍ စိုးမိုး ဗီဇႏွင့္ လက္ခံ ဗီဇ ေပါင္းစပ္ ထားပါက မ်ိဳးမတူ ဗီဇ (Heterozygote) ဟု ေခၚပါသည္။ မ်ားေသာ အားျဖင့္ Homozygous dominant သည္ က်န္းမာ သူသာျဖစ္ၿပီး Homozygous recessive သည္ ေရာဂါသည္ ျဖစ္သည္။ အမ်ိဳး မတူ သည့္ ဗီဇ ၀က္ႏွစ္ခု ေပါင္းစပ္ ထားပါက Heterozygote ဟု ေခၚၿပီး ၎တြင္ က်န္းမာ သည့္ စိုးမိုး ဗီဇတခု ပါ၀င္ ေနေသာေၾကာင့္ ၎ ကိုယ္တိုင္ ေရာဂါ အေမြရန္ ခဲယဥ္းၿပီး ေနာက္ မ်ိဳးဆက္သို႔ ေရာဂါ သယ္ေဆာင္သူ (Carrier) သာ ျဖစ္သည္။

ဆိုလိုသည္မွာ ေရာဂါသည္ တစ္ဦးႏွင့္ က်န္းမာသူ တဦးမွ ေမြး လာေသာ ကေလးသည္ က်န္းမာ သည့္ ဗီဇက စိုးမိုးဗီဇျဖစ္ပါက သူကိုယ္တိုင္ ေရာဂါသည္ မျဖစ္ႏိုင္ ေသာ္လည္း ေနာက္ မ်ိဳးဆက္ျဖစ္သည့္ ၎၏ သားသမီးမ်ားအား အေမြေပးရန္ ေရာဂါ သယ္ေဆာင္သူ ျဖစ္သည္။ ဤသည္ပင္ မိဘ၏ ေရာဂါ (သို႔) အသြင္ လကၡဏာ သားသမီးတြင္ မေပၚပဲ ေျမး ျမစ္တြင္မွ သြားေပၚသည့္ အေၾကာင္း အရင္း ျဖစ္သည္။ က်န္းမာ သည့္ မ်ိဳးတူ စိုးမိုးဗီဇ (Homozygous dominant alleles) ႏွစ္ခု စလံုး ရထား သူသည္ ေရာဂါ မရွိႏိုင္ သလို သယ္ေဆာင္သူ လည္း မဟုတ္ပါ။ မ်ိဳးတူသည့္ လက္ခံဗီဇ (Homozygous recessive alleles) ႏွစ္ခုစလံုး ရထား သူသည္ ေရာဂါ ရွိသူ ျဖစ္သလို သယ္ေဆာင္ သူ (Career) လည္း ျဖစ္သည္။

စိုးမိုး ဗီဇႏွင့္ လက္ခံ ဗီဇတို႔၏ အေမြ ဆက္ခံပံု ကို ေအာက္ပါ ဇယားကို ေလ့လာျခင္း ျဖင့္ ရွင္းလင္းစြာ ေတြ႔ႏိုင္ ပါသည္။ အကယ္၍ က်န္းမာ သည့္ ဗီဇကို စိုးမိုး ဗီဇ (D) ဟု သတ္မွတ္ၿပီး မက်န္းမာ သည့္ ဗီဇကို လက္ခံဗီဇ (d) အျဖစ္ သတ္မွတ္ပါက ရွိရင္းဗီဇႏွင့္ လက္ခံဗီဇ ကို ေအာက္ပါ အတိုင္း ေတြ႔ရမည္ျဖစ္သည္။


Heterozygous Inheritance (အမ်ိဳးမတူဗီဇ အခ်င္းခ်င္း ေပါင္းစပ္ျခင္း အေမြဆက္ခံပံု)

အမ်ိဳး မတူသည့္ ဗီဇႏွစ္ခုကို ရရွိထားသည့္ အမ်ိဳးသမီးႏွင့္ အမ်ိဳးသား တစ္ဦး လက္ထပ္ ပါက ၎တို႔၏ သားသမီးမ်ားတြင္ အေမြ ရႏိုင္သည့္ အသြင္ သ႑န္ကို သိရွိ ႏိုင္ရန္ မိဘ တဦးစီမွာ ရွိသည့္ ရွိရင္းဗီဇ မ်ား အခ်င္းခ်င္း ေျမွာက္ျခင္း (Dd X Dd) ျဖင့္ ရႏိုင္သည့္ အေျဖကို ေအာက္ပါ ဇယားတြင္ ေလ့လာသိရွိႏိုင္ပါသည္။



အထက္ပါ ဇယား၏ အေျဖအရ သားသမီးအားလံုး၏ ၇၅% ( Homozygous 25% ႏွင့္ Heterozygote 50%) သည္ က်န္းမာ သူမ်ား ျဖစ္ၿပီး ၂၅% မွာ ေရာဂါ ရွိသူ (dd) မ်ား ျဖစ္သည္။ က်န္းမာသူ မ်ား အနက္ ၅၀%မွာ ေရာဂါသယ္ေဆာင္သူ (Dd) မ်ားႏွင့္ လံုး၀ က်န္းမာသူ (DD) မွာ လည္း ၂၅% ျဖစ္သည္ ကို ေတြ႔ရ ပါသည္။

Incomplete Dominant (မျပည့္မ၀ စိုးမိုးျခင္း)

အထက္တြင္ ေဖၚျပခဲ့သည့္အတိုင္း မိခင္ (သို႔) ဖခင္၏ လကၡဏာကို အျပည့္အ၀ မျပပဲ မိခင္ႏွင့္ ဖခင္ ႏွစ္ဦး စလံုးဆီမွ ရရွိေသာ ဗီဇ မ်ားသည္ တခုအေပၚတခု အျပည့္အ၀ မစိုးမိုး ႏိုင္ျခင္းကို မျပည့္မ၀ စိုးမိုးျခင္း ဟု ေခၚပါသည္။ ဥပမာ အရပ္ ရွည္သူႏွင့္ အရပ္ ပုသူ မိဘ ႏွစ္ပါးမွ ေမြးလာေသာ သား သမီးသည္ အရပ္ မတိုမရွည္ ျဖစ္ေနျခင္း၊ အသား ျဖဴသူႏွင့္ အသား ညိဳသူ မိဘ ႏွစ္ပါးမွ ေမြးလာေသာ သား သမီးမ်ားသည္ အသား မျဖဴမညိဳ ျဖစ္ေနျခင္း စသည္တုိ႔သည္ မျပည့္မ၀ စိုးမိုးျခင္း ( Incomplete Dominant) ၏ လကၡဏာ မ်ား ျဖစ္သည္။

Co-dominant (အတူတကြစိုးမိုးျခင္း)

အတူတကြ စိုးမိုးျခင္းကို ေသြးအုပ္စု မ်ားတြင္ ေတြ႔ႏိုင္ပါသည္။ ေသြးနီဥ၏ မ်က္ႏွာျပင္ Antigens မ်ား ရွိေသာ ေသြးကို A ႏွင့္ B ႏွစ္ခု ခြဲျခား သတ္မွတ္ထားၿပီး Antigen မရွိေသာ ေသြး အမ်ိဳးအစားကို O အျဖစ္ သတ္မွတ္ ထားပါသည္။ မိဘေသြးတြင္ ရွိေသာ Antigens မ်ားသည္ သားသမီးသို႔ အျပည့္အ၀ လက္ဆင့္ ကမ္းေသာေၾကာင့္ A ေသြးပိုင္ရွင္ႏွင့္ B ေသြး ပိုင္ရွင္ လက္ထပ္ ပါက ေမြးလာေသာ သား သမီးသည္ မိဘႏွစ္ပါးစလံုးမွ Antigen ႏွစ္ခု စလံုးကို လက္ခံရၿပီး AB ေသြးပိုင္ရွင္ ျဖစ္လာ ပါသည္။ O ေသြး ပိုင္ရွင္ အခ်င္းခ်င္း လက္ထပ္ ပါက ေမြးလာေသာ သားသမီး တြင္လည္း Antigens ေပၚစရာ အေၾကာင္း မရွိေသာ ေၾကာင့္ O ေသြးသာ ျဖစ္ႏိုင္ ေသာ္လည္း တျခား ေသြးအုပ္စု ပိုင္ရွင္ႏွင့္ လက္ထပ္ပါက လက္ထပ္သည့္သူ၏ ေသြး အမ်ိဳးအစား အတိုင္း သားသမီးမွာ လက္ခံ ရရွိၿပီး သား သမီးတြင္ အိုေသြး အေမြ ရရန္ မျဖစ္ ႏိုင္ပါ။

ေသြး အုပ္စုႏွင့္ တခ်ိဳ႔ အနည္းငယ္ေသာ ေရာဂါမ်ား အေမြဆက္ခံျခင္းမမွလြဲ၍ မိဘတြင္ ရွိေနေသာ ေရာဂါ (သို႔) ပံုမွန္မဟုတ္သည့္ လကၡဏာ တခုခုသည္ သားသမီး တေယာက္စီ တြင္လည္း ရွိရမည္ဟု ပံုေသ တြက္၍ မရႏိုင္ပါ။ အဘယ္ေၾကာင့္ ဆိုေသာ္ ေရာဂါ အေတာ္ မ်ားမ်ားမွာ ဗီဇ ဟုေခၚေသာ Genes (Genome) တခု တည္းတြင္ မူတည္ ေနသည္ မဟုတ္ပဲ တဦးခ်င္းစီ၏ ဘ၀ ပတ္၀န္းက်င္ တြင္ က်င္လည္ က်က္စားပံု၊ ေနထိုင္ စားေသာက္မႈ အေလ့အထ ႏွင့္လည္း မ်ားစြာ သက္ဆိုင္ ေနေသာေၾကာင့္ ျဖစ္ပါသည္။ ထို အေၾကာင္း မ်ားႏွင့္ မ်ိဳးရိုးဗီဇ အေမြ ဆက္ခံသည့္ပံုစံ (Genetic Inheritance Patterns)၊ မ်ိဳးရိုး ဗီဇ ေရာဂါမ်ား (Genetic Diseases) မ်ား အေၾကာင္းကို ေနာက္ တင္မည့္ ပို႔စ္မ်ား တြင္ ဆက္လက္ ေဖၚျပပါမည္။

Genetic Diseases and Inheritance Patterns (1)

Sun, 28 Dec 2008 02:47 EST

Genetic Diseases and Inheritance Patterns (1)

                                          မ်ိဳးရိုးဗီဇ ေရာဂါမ်ားႏွင့္ အေမြဆက္ခံပံု (၁)

မ်ိဳးရိုး လိုက္သည့္ ေရာဂါမ်ား ကို ဗီဇ (သို႔) ခရိုမိုဇုမ္း တခုခု ခၽြတ္ယြင္းမႈ ေၾကာင့္ ျဖစ္ေသာ ေရာဂါမ်ား ( Single gene or Chromosomal abnormality) ႏွင့္ Complex Genetic Disease ဟုေခၚေသာ ပတ္၀န္းက်င္ႏွင့္ ဘ၀ လူေနမႈပံုစံ ေပါင္းစပ္မႈ ေၾကာင့္ ျဖစ္ေသာ ေရာဂါမ်ား အျဖစ္ ၃ မ်ိဳးေတြ႔ ႏိုင္ပါသည္။ ဤပို႔စ္တြင္ ဗီဇတခုခု ခၽြတ္ယြင္းမႈ ေၾကာင့္ ျဖစ္ေသာ ေရာဂါမ်ား အေၾကာင္းကို ပိုမို အေသးစိတ္ က်သည့္ အေမြဆက္ခံပံု ဥပမာ မ်ားျဖင့္ တင္ျပ မည္ျဖစ္ၿပီး Chromosomal disorder ႏွင့္ Complex Genetic Diseases ကိုမူ ဒုတိယ ပိုင္းႏွင့္ တတိယ ပိုင္းတြင္ ဆက္လက္ တင္ျပ သြားမည္ ျဖစ္ပါသည္။ မ်ိးရိုး ဗီဇ ေ၀ါဟာရ မ်ားႏွင့္ အေျခခံ သေဘာ တရား မ်ားကို ပိုမို ရွင္းလင္း လြယ္ကူစြာ နားလည္ ေစရန္ မ်ိဳးရိုး ဗီဇ မိတ္ဆက္ ပို႔စ္ကို ဖတ္ၿပီးမွ ဤပို႔စ္ကို ဖတ္ရန္ အၾကံျပဳပါသည္။

Single gene disorder ဗီဇ တခုခုတြင္ ခၽြတ္ယြင္းမႈ ျဖစ္ျခင္း ေၾကာင့္ ျဖစ္ေသာ ေရာဂါ

ဗီဇ တခုစီသည္ ခရိုမိုဇုမ္း ထဲတြင္ တိက်ေသာ ေနရာ၊ ပံုသ႑န္ (Locus) ရွိၿပီး ၎တို႔သည္ သူ႔ ေနရာႏွင့္သူ မဟုတ္ပဲ တစံုတရာ ခ်ိဳ႔ယြင္း ေနျခင္း ေၾကာင့္ ျဖစ္ပါသည္။ အပင္ တိရိစာၦန္ လူသား စသည့္ သက္ရွိ တိုင္းတြင္ အမ်ိဳးအစား ကြဲျပားသည့္ အေလ်ာက္ ခရိုမိုဇုမ္း အေရ အတြက္ႏွင့္ ဗီဇ အစီစဥ္ (Sequence) လည္း ကြဲျပား ပါသည္ ။ လူသား ဆဲလ္ တခုတြင္ ခရိုမိုဇုမ္း ၄၆ ခု (သို႔) ၂၃ စံု ပါရွိၿပီး ထိုအထဲ၌ ၁-၂၂ စံု ေျမွာက္ထိ ခရိုမိုဇုမ္း မ်ား အားလံုးကို Autosomes (သို႔) Autosomal chromosomes မ်ား ဟု ေခၚၿပီး ေနာက္ဆံုး အစံု ျဖစ္သည့္ ၂၃ စံုေျမာက္ ခရိုမိုဇုမ္း ကို က်ား/မ (သို႔) လိင္ခရုိမိုဇုမ္း (Sex chromosome) ဟု ေခၚပါသည္။ မ်ိဳးရိုး ဗီဇ လကၡဏာ မ်ားကို ထို ခရိုမိုဇုန္း မ်ား အေပၚ မူတည္ၿပီး လက္ဆက္ ကမ္းပံု ျခားနား ပါသည္။ ဗီဇ တခုခု၏ ပံုမွန္ မဟုတ္ေသာ အေမြ ဆက္ခံပံု ကို ပံု သ႑န္ ၄ မ်ိဳးျဖင့္ ေတြ႔ရ ပါသည္။

(၁) Autosomal dominant disorder

၁-၂၂ စံုေျမွာက္ ခရိုမိုဇုန္း မ်ား၏ ပံုမွန္ မဟုတ္ေသာ ဗီဇမွ ပံုမွန္ ျဖစ္ေသာ ဗီဇကို စိုးမိုး ေသာအခါ ရရွိၿပီး ေရာဂါ ရေသာ မိဘ တဦးဦး ဆီမွ သားသမီး မ်ားသို႔ တိုက္ရိုက္ ကူးစက္ ေသာေၾကာင့္ ကူးစက္ ခံရေသာ သားသမီး တိုင္း၏ မိဘ တဦးဦးတြင္ ေရာဂါ ရွိရမည္။ ေရာဂါ ရသူႏွင့္ ေရာဂါ မရွိသူ လက္ထပ္ ေသာအခါ သား သမီး မ်ား၏ အေရအတြက္ တ၀က္ ခန္႔တြင္ ေရာဂါ ရႏိုင္ျခင္း၊ ေရာဂါမ်ားသည္ သား သမီး မ်ားတြင္ က်ားမ သီးသန္႔ ေရြးမျဖစ္ပဲ ႏွစ္မ်ိဳး စလံုးတြင္ တူညီစြာ ကူးစက္ ႏုိင္ပါသည္။ ေရာဂါသည္ မ်ိဳးဆက္ မျခားပဲ မ်ိဳးဆက္ တိုင္းတြင္ ျဖစ္ေလ့ ရွိပါသည္။ Huntington Disease ႏွင့္ Neurofibromatiosis သည္ ထင္ရွား သည့္ Autosomal Dominant Disease မ်ား ျဖစ္ပါသည္။

မ်ိဳးရိုးဗီဇ လက္ဆက္ ကမ္းသည့္ ပံုစံ၌ ပံုမွန္ အေျခအေနတြင္ Hh (Heterozygous) သေကၤတ သည္ ေရာဂါ ရွိသူ၏ ဗီဇ မဟုတ္ပဲ သယ္ေဆာင္ သူ သာ ျဖစ္ ေသာ္လည္း ဤေနရာ၌ Autosomal Dominant အရ ပံုမွန္ မဟုတ္ေသာ ဗီဇ၀က္ h သည္ စိုးမိုး ဗီဇ ျဖစ္ ေနေသာ ေၾကာင့္ Hh သည္ ေရာဂါ ရွိသည့္ ဗီဇ ျဖစ္ပါသည္။ ေရာဂါ ရွိေသာ ဗီဇပိုင္ရွင္ Hh ႏွင့္ က်န္းမာ သည့္ ဗီဇပိုင္ရွင္ HH တို႔ႏွစ္ဦး လက္ထပ္ပါက သား သမီး တ၀က္စီကို က်န္းမာသူ ႏွင့္ ေရာဂါရသူ အခ်ိဳး က်စြာ ရရွိပံုကို ေအာက္ပါ အတိုင္း တြက္ၾကည့္ ႏိုင္ပါသည္။

Autosomal Dominant ဗီဇ လက္ဆက္ ကမ္းပံုကို တြက္ခ်က္ျခင္း



(၂) Autosomal Recessive

၁-၂၂ စံုေျမွာက္ ခရိုမိုဇုန္း မ်ား၏ လက္ခံဗီဇ ေခၚ ငုတ္ဗီဇကို သယ္ေဆာင္ထားသူ Heterozygous Carriers မ်ား မွ တဆင့္ ကူးစက္ျခင္း ျဖစ္သည္ ေရာဂါရ ေနသည့္ မိဘဆီမွ တိုက္ရိုက္ ကူးစက္ျခင္း မဟုတ္ပါ။ Systic Fibrosis သည္ ထင္ရွား ေသာ Autosomal Recessive Disease တခု ျဖစ္သည္။ Autosomal Recessive ၏ လကၡဏာမ်ားမွာ ေရာဂါကို မိဘတြင္ မေတြ႔ရွိ ႏိုင္ပဲ အဖိုး အဖြား တဦးဦး ႏွင့္ ေမြးခ်င္း မ်ား၊ တ၀မ္းကြဲ ေမာင္ႏွမ မ်ား တြင္သာ ေတြ႔ႏိုင္ျခင္း ၿပီး Autosomal dominant ကဲ့သို႔ပင္ က်ားမ မေရြး တူညီစြာ ျဖစ္ႏိုင္ ေသာ္လည္း ေရာဂါသည္ မ်ိဳးဆက္ တိုင္းတြင္ မျဖစ္ႏုိင္ပဲ မ်ိဳးဆက္ ျခား၍ ျဖစ္ေလ့ရွိပါသည္။ ေရာဂါ ကူးစက္ ခံရေသာ ကေလး၏ မိဘ ႏွစ္ပါး စလံုး သည္ ေရာဂါသည္ မ်ား မဟုတ္ပဲ ေရာဂါ သယ္ေဆာင္သူ မ်ားသာ ျဖစ္ၿပီး ေရာဂါ သယ္ေဆာင္သူ ႏွစ္ဦး လက္ထပ္ျခင္း (Hh x Hh) ျဖင့္ သားသမီး မ်ား၏ ၂၅% ကို ေရာဂါ ကူးစက္ ေစပါသည္။ ေအာက္ပါ ဇယားကုိ ေလ့လာ ႏိုင္ပါသည္။

Autosomal recessive ဗီဇ လက္ဆက္ ကမ္းပံုကို တြက္ခ်က္ျခင္း



Autosomal Recessive ေရာဂါ (သို႔) ဗီဇ တခုသည္ လက္ဆက္ ကမ္းမႈသည္ ၾကား ကာလတြင္ လံုး၀ လကၡဏာ မေပၚပဲ မ်ိဳးဆက္ သံုးေလးခုၾကာ မွျပန္ေပၚလာသည္မ်ားလည္း ရွိႏိုင္ပါသည္။ ျမန္မာျပည္တြင္ အဂၤလိပ္၀င္စားသည္ဟု ယံုၾကည္ရသည့္ အသားမျဖဴမညို ဗမာမိဘႏွစ္ဦးမွ ေမြးဖြားေလာေသာ Phenotype (အသြင္သဏၭန္) အရ ေရြ၀ါေရာင္ ဆံပင္၊ မ်က္လံုး ညိဳျပာ၊ အသား ျဖဴစပ္စပ္ ေကာ့ေကးရွန္း ပံု ဗမာမ်ား ကို ေတြ႔ဖူး ပါလိမ့္မည္။ ထိုသူမ်ားသည္ ဘာသာေရး အရ လူ၀င္စားျခင္း ျဖစ္ႏိုင္ေသာ္လည္း မ်ိဳးရိုး ဗီဇအရ တကယ္ စင္စစ္တြင္ ဘိုးဘြား၊ ဘီဘင္ လက္ထက္က အေမြ ေပးခဲ့သည့္ ငုပ္ဗီဇ မရွိပဲႏွင့္ Asian စစ္စစ္ ကေန ေကာ့ေကးရွန္း စစ္စစ္ လူသား ကို ေမြးဖို႔ မည္သို႔မွ မျဖစ္ႏိုင္ေၾကာင္း ကို မ်ိဳးရိုး ဗီဇ ဘာသာရပ္ ကို ေလ့လာျခင္း ျဖင့္ သိႏိုင္ ေပသည္။ ထို႔ေၾကာင့္ ထို သူမ်ား၏ ဘိုး၊ ဘြားဘီဘင္ ထဲမွ တဦးဦး သည္ အဂၤလိပ္ လက္ထက္က အဂၤလိပ္ တစ္ဦးဦး ႏွင့္ အေၾကာင္းပါ ေသြးေႏွာဖူးၿပီး ယခင္ မ်ိဳးဆက္ မ်ားတြင္ ေကာ့ေကးရွန္း ဗီဇ ငုပ္ေန ၍ မေပၚပဲ မ်ိဳးဆက္ သံုးေလးခု ၾကာမွ စိုးမိုး ဗီဇအျဖစ္ ျပန္ေပၚ လာျခင္းသာ ျဖစ္ပါသည္။

(၃) Sex linked dominant and Sex linked recessive

လူသား ဆဲလ္၏ ေနာက္ဆံုး (သို႔) ၂၃ စံုေျမွာက္ ခရိုမိုဇုန္း သည္ က်ား မ လကၡဏာ ကို ေဖၚေဆာင္သည့္ ခရိုမိုဇုန္း ျဖစ္သည္က ို သိရွိၿပီး ျဖစ္ပါသည္။ က်ား ၊မ ခရိုမိုဇုန္း တြင္ အမ်ိဳးသား မ်ားသည္ X ႏွင့္ Y ဟူ၍ အမည္ ေပးထားေသာ လိင္ ခရိုမိုဇုမ္း ႏွစ္မ်ိဳး စလံုး ပိုင္ဆိုင္ ေသာ္လည္း အမ်ိဳးသမီး မ်ားတြင္ X ခရိုမိုဇုမ္း သာ ရွိပါသည္။ ထို႔ေၾကာင့္ ဖိုႏွင့္မ ေပါင္းစပ္ၿပီး မ်ိဳးပြား ရာ၌ ပထမ ဦးဆံုး သက္ရွိဆဲလ္ Gamete ကိုဖြဲ႔စည္းရာမွာ အမ်ိဳးသမီး သည္ X ခရိုမိုဇုန္းကိုသာ ထုတ္ေပး ႏိုင္ၿပီး ထို X ခရိုမိုဇုန္းႏွင့္ ေပါင္းရန္ အမ်ိဳးသားဆီမွ X ခရိုမုိဇုန္း ရပါက (XX) သမီး မိန္းကေလး ကို ရရွိမည္ျဖစ္ၿပီး Y ခရိုမိုဇုန္း ကို ရရွိပါက (XY) သား ေယာက္်ားေလး ကို ရရွိမည္ ျဖစ္ပါသည္။ ( မွတ္ခ်က္ - မိမိ၏ ဇနီးမယားမ်ားအား သား ေယာက်္ားေလး မေမြးေပး၍ အျပစ္တင္ေလ့ရွိေသာ အမ်ိဳးသားမ်ား ဤအခ်က္ကို အေလးေပး မွတ္သား သင့္ပါသည္။)

က်ား၊မဆိုင္ရာ မ်ိဳးရိုးဗီဇ ေရာဂါ (Sex linked genetic disease) သည္ Y ခရိုမိုဇုန္း မွ တဆင့္ ကူးစက္ျခင္းမရွိပဲ X ခရိုမိုဇုန္း မွ တဆင့္ သာ ကူးစက္ ေလ့ ရွိပါသည္။ Sex Linked Dominant လက္ဆက္ ကမ္းမႈသည္ မရွိ သေလာက္ ရွားၿပီး Sex Linked recessive သာ က်ား၊မ မ်ိဳးရိုး ဗီဇ၏ ပံုမွန္ လက္ဆက္ ကမ္းမႈ ျဖစ္သည္။ ထို႔ေၾကာင့္ ေရာဂါရ ေနေသာ မိဘမွ တိုက္ရိုက္ ကူးစက္မႈ နည္းပါး ပါသည္။ က်ားမ ဗီဇ အေမြ ဆက္ခံမႈအရ အမ်ိဳးသမီး မ်ားသည္ ေရာဂါ သယ္ေဆာင္သူ မ်ားသာ ျဖစ္မ်ားၿပီး လကၡဏာ သည္ အမ်ိဳးသား မ်ား တြင္သာ ပို၍ ေပၚပါသည္။ X ဗီဇ သည္သာ ေရာဂါကို လက္ဆက္ ကမ္းၿပီး Y ဗီဇသည္ ေရာဂါကို မသယ္ေဆာင္ ေသာေၾကာင့္ ဖခင္ဆီမွ X ဗီဇ ရရန္အေၾကာင္း မရွိ ေသာေၾကာင့္ အေဖမွ သားမ်ား ဆီသို႔ လကၡဏာ ကူးစက္ရန္ လံုး၀ ျဖစ္ႏိုင္ပါ။ သို႔ေသာ္လည္း ေရာဂါ ရွိေသာ ဗီဇကို သမီး အားလံုးမွာ သယ္ေဆာင္သူ အျဖစ္ ရရွိ ပါသည္။ ေရာဂါ သယ္ေဆာင္ ထားေသာ မိခင္ဆီမွ ၅၀% ေသာ သားမ်ားသို႔ ကူးစက္ ႏုိင္ပါသည္။ Colour blindness, Duchenne muscular dystrophy, clotting factor abnormality ႏွင့္ Haemophilia စသည္ တို႔သည္ ထင္ရွား ေသာ Sex Linked Disease မ်ား ျဖစ္ပါသည္။ အကယ္၍ က်န္းမာ သည့္ ဗီဇ H ႏွင့္ ေရာဂါ လကၡဏာ h အျဖစ္ သတ္မွတ္ပါက Sex Linked ႏွင့္ ဆက္စပ္ သည့္ Genotype (ရွိရင္းဗီဇ) ႏွင့္ Phenotype (ရုပ္သြင္လကၡဏာ) ကို ေအာက္ပါ အတိုင္း ေတြ႔ရမည္။



ေရာဂါရွိေသာ အေဖ XhY ႏွင့္ က်န္းမာေသာအေမ XHXH ေပါင္းဖက္ျခင္း (XhY x XHXH)



သမီးအားလံုးတြင္ ဖခင္ဆီမွ ေရာဂါရွိေသာ X ဗီဇမ်ားကို ရရွိၿပီး သားအားလံုးက်န္းမာေနသည္ကို ေတြြ႔ရေပမည္။

ေရာဂါသယ္ေဆာင္ေသာအေမ XHXh ႏွင့္ က်န္းမာေသာအေဖ XHY ေပါင္းဖက္ျခင္း (XHXh x XHY)



သမီး မ်ားသည္ မိခင္ဆီမွ ေရာဂါ ရရွိေသာ ခရိုမိုဇုန္းကို ရေသာ္လည္း က်န္းမာေသာ တျခား X ခရိုမိုဇုန္း ကို ဖခင္ မ်ားဆီမွ ရထား ေသာေၾကာင့္ ေရာဂါ တေယာက္မွ မရႏိုင္ သည္ကို ေတြ႔ရၿပီး သား ႏွစ္ေယာက္ အနက္ တေယာက္တြင္ ေရာဂါ ရေနသည္ကို ေတြ႔ရ သည္။ အထက္ပါ သေကၤတ မ်ားတြင္ ေရာဂါသယ္ေဆာင္ေသာ အမ်ိဳးသားကို မေတြ႔ရပဲ ေရာဂါရွိေသာ အမ်ိဳးသား ကိုသာ ေတြ႔ရ ပါသည္။ အေၾကာင္းမွာ အမ်ိဳးသား မ်ားသည္ X ခရိုမိုဇုန္းအား မိခင္မ်ား ဆီကသာ ရရွိျခင္းႏွင့္ ေရာဂါရွိေသာ X ဗီဇကို သမီးမ်ားဆီသာ လက္ဆက္ကမ္း ႏိုင္ျခင္းေၾကာင့္ ျဖစ္သည္။ ထို႔ေၾကာင့္ အမ်ိဳးသား မ်ားသည္ ေရာဂါကို မိခင္ဆီမွသာ လက္ခံရရွိၿပီး သမီးမ်ားဆီသို႔သာ လက္ဆက္ ကမ္းႏိုင္ ပါသည္။

ဆံပင္၏ သိပ္သည္းျခင္း သည္ Sex Linked လကၡဏာ တခုျဖစ္ၿပီး အကယ္ ၍ အမ်ိဳးသား တဦးသည္ အသက္ အသက္ ၃၀ ေက်ာ္ အသက္ အရြယ္၌ ႏွဖူး ေျပာင္ပါက ထိုဗီဇ ကို ဖခင္ ဆီမွ ရသည္မဟုတ္ပဲ မိခင္ဘက္မွ ေတာ္စပ္သည့္ အဖိုး ဆီမွ ရရွိျခင္း ျဖစ္ပါသည္။ ထို အမ်ိဳးသား သည္ ထိုဗီဇအား ၎၏သား သည္ ထိုဗီဇကို ရရွိမည္ မဟုတ္ပဲ သမီးမွ ေမြးဖြား လာသည့္ ေျမးေယာက္်ား တ၀က္ခန္႔တြင္ ထိုလကၡဏာ ေတြ႔ရွိ ႏုိင္ပါသည္။

အခ်ဳပ္ အားျဖင့္ ေရာဂါ သို႔မဟုတ္ ပံုမွန္ မဟုတ္သည့္ လကၡဏာ တခုသည္ မ်ားေသာ အားျဖင့္ စိုးမိုး ဗီဇအျဖစ္ Phenotype (ရုပ္သြင္ လကၡဏာ) တြင္ ေပၚမွသာ ရႏိုင္ၿပီး ၎ တို႔သည္ စိုးမို းေနရာကို ရရန္ ခဲယဥ္း ေသာေၾကာင့္ အေမြ ဆက္ခံ ရရွိရန္ အခြင့္အလမ္း အင္မတန္ နည္းပါသည္။ ေရာဂါ ရွိေသာ မ်ိဳးဆက္ ထဲမွ တ၀မ္းကြဲ၊ ႏွစ္၀မ္းကြဲ (သို႔) ေဆြမ်ိဳး အခ်င္းခ်င္း ျပန္ လက္ထပ္မွသာ ျဖစ္ႏိုင္ေျခ မ်ားပါသည္။ ထို႔ေၾကာင့္ မိဘ တြင္ ရွိေသာ ေရာဂါသည္ သားသမီး မ်ားတြင္ မလြဲမေသြ ျဖစ္ႏိုင္သည္ ဟု မွတ္ယူ၍ မရႏိုင္ပါ။ Chromosomal Abnormality ႏွင့္ Complex Genetic disease ကို ဆက္လက္ တင္ျပပါမည္။

္။

Genetic Diseases (2)

Sun, 28 Dec 2008 01:26 EST

Genetic Diseases (2)

မ်ိဳးရိုးဗီဇ ေရာဂါ မ်ား (၂)

Chromosomal Abnormality

မ်ိဳးရိုးဗီဇ ေရာဂါႏွင့္ ပတ္သက္ၿပီး ယခင္ပို႔စ္မွာ Single Genes disorder ကို တင္ျပခဲ့ၿပီး ျဖစ္၍ ယခုပို႔စ္တြင္ ၎၏ အဆက္ ျဖစ္ေသာ Chromosomal Abnormality ကို တင္ျပသြားမည္ ျဖစ္သည္။ ခရိုမိုဇုမ္း ပံုမွန္ မဟုတ္ျခင္းသည္ Gene တခုစီ၌ ျပႆနာ တစံုတရာ မရွိပဲ Geneမ်ား ျဖင့္ ဖြဲ႔စည္း ထားသည့္ ခရိုမိုဇုမ္း တခုခု၏ အေရအတြက္ (သို႔) ဖြဲ႔စည္းပံု၌ ခၽြတ္ယြင္းမႈ တစံုတရာ ရွိေနျခင္း ေၾကာင့္ ျဖစ္ပါ သည္။ လူသား၏ ပံုမွန္ဆဲလ္တခုတြင္ ခရိုမိုဇုမ္း တတြဲတြင္ ၂၃ စံု (သို႔) ၄၆ ခုစီ သည္ ပံုမွန္ အေျခအေနတြင္ သူ႔အတြဲႏွင့္သူ အေရ အတြက္ မွန္ကန္စြာျဖင့္ အစီစဥ္တက် အတြဲလိုက္ (Homologous) ရွိရ ပါသည္။ ထိုသို႔ ပံုမွန္မဟုတ္ပဲ ခၽြတ္ယြင္းေနျခင္းမွာ မ်ိဳးပြားသည့္ ကာလ၌ မိခင္ႏွင့္ ဖခင္ဆီမွ ခြဲထြက္ လာေသာ ဆဲလ္ ႏွစ္ခုအနက္ တခုခုတြင္ အပို၊ အလို ပါလာျခင္း (သို႔) ေပါင္းစပ္ရာ၌ သူ႔ေနရာႏွင့္သူ မတြဲဖက္ျခင္း ႏွင့္ ခရိုမိုဇုမ္း အစိတ္အပိုင္း တခု က်ိဳးျပတ္ၿပီး တေနရာမွာ တြယ္ကပ္ျခင္း တို႔ေၾကာင့္ ျဖစ္သည္။ ထိုကဲ့သို႔ ပံုမွန္ မဟုတ္ပဲ တစံုတရာ ခၽြတ္ယြင္း ေနသည့္ အေျခအေန မ်ားတြင္

(၁) Numerical Abnormalities အေရအတြက္ ပံုမွန္မဟုတ္ျခင္း
(၂) Structural Abnormality ဖြဲ႔စည္းတည္ရွိပံု ပံုမွန္မဟုတ္ျခင္း

ဟူ၍ ႏွစ္မ်ိးရွိသည္ကို တင္ျပလိုက္ပါသည္။

၁။ Numerical abnormalities အေရအတြက္ ပံုမွန္မဟုတ္ျခင္း

အေရအတြက္ ပံုမွန္မဟုတ္ျခင္းကို Aneuploidy ဟု ေခၚ၍ ခရုမုိဇုမ္း တစံုတြင္ ရွိသင့္သည့္ အေရအတြက္ လိုျခင္း (သို႔) ပိုျခင္းကို ဆိုလို ပါသည္။ ခရိုမိုဇုမ္း ပံုမွန္ မဟုတ္ျခင္းကို ေမြးဖြားသည့္ ဦးေရ ၁၅၀ တြင္ တဦးႏႈန္း ရွိသည္ဟု သိရၿပီး ယင္းသည္ ကိုယ္၀န္ ပ်က္က်ျခင္း ႏွင့္ ကေလး၏ စိတ္ပိုင္း ဆိုင္ရာ ဖြ႔ံၿဖိဳးမႈ ေႏွးေကြးျခင္း ၏ အဓိက အေၾကာင္းရင္း ျဖစ္သည္ ဟုလည္း သိရပါသည္။ ခရိုမိုဇုမ္း အေရ အတြက္ ပံုမွန္ မဟုတ္ျခင္း ကိုလည္း Autosomal Chromosome Aneuploidy, ပထမ ၂၂ စံုအထဲမွ ခရုမိုဇုမ္း အေရအတြက္ ပံုမမွန္ျခင္း ႏွင့္ Sex Chromosome Aneuploidy, က်ားမ (လိင္) ခရိုမိုဇုမ္း အေရအတြက္ ပံုမွန္ မဟုတ္ျခင္း ဟူ၍ ႏွစ္မ်ိဳး ကို ေတြ႔ရပါသည္။

Autosomal Chromosomes Aneuploidy

ခရုိမိုဇုမ္း တစံုတြင္ ႏွစ္ခုစံုတြဲျဖစ္ရမည္းအစား ၁ ခု (Monosomy) သာ ရွိျခင္း (သို႔) ႏွစ္ခုထက္ပိုေနျခင္း (Polysomy) ျဖစ္ေနျခင္း ျဖစ္သည္။ Monosomy သည္ မျပည့္စံုျခင္းျဖစ္၍ Polysomy ေၾကာင့္ ျဖစ္ေသာ ေရာဂါထက္ ဆိုးက်ိဳး ရလဒ္ ပိုမ်ားသည္။ Polysomy မ်ား၌ Down Syndrome သည္ အျဖစ္မ်ားဆံုး ႏွင့္ အထင္ရွားဆံုး ျဖစ္ၿပီး ၂၁ စံုေျမွာက္ ခရိုမိုဇုန္း တြင္ ႏွစ္ခု ျဖစ္ရမည့္အစား ၃ ခု ျဖစ္ေနျခင္း ေၾကာင့္ ျဖစ္ၿပီး အသက္ရွင္ သည့္ ကေလး ၈၀၀ ေမြးလ်င္ တေယာက္ႏႈန္း ျဖစ္သည္ ကို ေတြ႔ရသည္။ အေၾကာင္းရင္း အတိအက် မသိရ ေသာ္လည္း သုေတသနအရ အသက္ႀကီးမွ အထူးသျဖင့္ ၃၀ ေနာက္ပိုင္း ကေလးယူသည့္ အမ်ိဳးသမီးမ်ား၊ အရက္ စြဲလမ္းစြာ ေသာက္ေသာ အမ်ိဳးသမီမ်ားမွ ေမြးလာေသာ ကေလးမ်ားတြင္ အျဖစ္မ်ား သည္ကို ေတြ႔ရပါသည္။

Down Syndrome သည္ ေကာ့ေကးရွန္း ကေလးမ်ားတြင္ တျခား ကေလးမ်ား ထက္ ပိုအျဖစ္မ်ားၿပီး ျပင္ပ လကၡဏာ အရ မ်က္နွာ၊ နားရြက္ ႏွင့္ ႏွာခါင္း ျပားခ်ပ္ၿပီး တရုတ္ မ်က္ႏွာ ေပါက္ႏွင့္ ေမြးလာ ေသာေၾကာင့္ အေနာက္ တိုင္းသားမ်ားက ထိုေရာဂါကို ယခင္က Mongolism (မြန္ဂို တရုတ္ေရာဂါ) ဟု ေခၚခဲ့သည္။ ကိုယ္၀န္ ေဆာင္စဥ္ ၎ေရာဂါ ရရွိေသာ သေႏၶသား ေလးပံုသံုးပံုသည္ ကိုယ္၀န္ ေဆာင္စဥ္ ကာလမွာပင္ ပ်က္က် ေလ့ရွိၿပီး အသက္ရွင္ လ်က္ေမြးလာသည့္ ကေလးမ်ား အနက္ ၂၀% ခန္႔မွာ ေမြးရာပါ ႏွလံုးေရာဂါ (သို႔) တျခား ေရာဂါ တခုခုႏွင့္ ေမြးလာၿပီး ၁၀ ႏွစ္ကာ အထိ အသက္ရွင္ ႏိုင္သည္။ ထိုထက္ ပို၍ အသက္ရွည္ သူမ်ားမွာ အသက္၆၀ ခန္႔ အထိ (သို႔) ပ်မ္းမွ် သက္တမ္း ၅၅ ႏွစ္ ေနရႏိုင္ ပါသည္။ အသက္ရွိစဥ္ ကာလတြင္ Down Syndrome ၏ တျခား သိသာ ထင္ရွားသည့္ လကၡဏာ မ်ားမွာ အရပ္ ပံုမွန္ ထက္ႏိွပ့္ျခင္း၊ လွ်ာႏွင့္ ၾကြက္သား ေတာင့္တင္းႏုိင္မႈ အားနည္းျခင္း၊ အသက္ရႈ လမ္းေၾကာင္း ႏွင့္ ပတ္သက္သည့္ ေရာဂါမ်ား အေပၚ တျခားသူမ်ား ထက္ ခံႏိုင္ရည္နည္း ျခင္း၊ ေသြးကင္ဆာ ေရာဂါကို ရရွိႏႈန္း ပိုမ်ားျခင္း စသည့္ လကၡဏာ မ်ားကို ေတြ႔ရပါသည္။ Down Syndrome ႏွင့္ ေမြးရာပါ ႏွလံုးေရာဂါ ဆက္စပ္ပံုကို စိုးသီဟ ေရးသည့္ က်ိန္စာ သင့္ေနသူ ေလးမ်ား ပို႔စ္ ကို (http://health.ngoinmyanmar.org/2007/11/tof-tetralogy-of-fallot-cyanosis-tet.html) တြင္ သြားေရာက္ ဖတ္ရႈ ႏိုင္ပါသည္။

Sex-Chromosome Aneuploidy က်ားမခရိုမိုဇုမ္း ပံုမွန္မဟုတ္ျခင္း

က်ား မ ခရိုမိုဇုမ္းသည္ ၂၃ စံုေျမွာက္ ခရိုမုိဇုမ္း ျဖစ္ၿပီး မိန္းကေလး ျဖစ္ပါက (XX) ႏွင့္ ေယာက်္ားေလး ျဖစ္ပါက (XY) ဟူ၍ ခရိုမိုဇုမ္း တစံုတြင္ ႏွစ္ခုသာ ရွိရမည္ ျဖစ္သည္။ ထိုသို႔ စံုတြဲ မွန္ကန္လ်က္ (Homologous) မဟုတ္ပဲ လိင္ ခရိုမိုဇုန္း X (သို႔) Y တခုသာ ျဖစ္ေနျခင္း ႏွင့္ တစံု ထက္ ပိုမ်ား ေနျခင္းကို Sex- Chromosome ပံုမွန္ မဟုတ္ျခင္း ဟု ေခၚပါသည္။ က်ား မ ခရိုမိုဇုမ္း ပံုမွန္ မဟုတ္ျခင္း သည္ Autosomes ပံုမွန္ မဟုတ္ျခင္း ထက္ ေရာဂါ အေျခအေန သက္ေတာင့္ သက္သာ ပိုျဖစ္သည္ ကို ေတြ႔ရပါသည္။

X ခရိုမိုဇုမ္း အေရအတြက္ ႏွစ္ခုထက္ ပိုပါလာၿပီး ေမြးလာသည့္ အမ်ိဳးသမီးမ်ား

X ခရိုမိုဇုန္း ႏွစ္ခုထက္ ပိုမ်ားၿပီး ေမြးဖြားႏႈန္း သည္ အေယာက္ ၄၀၀ မွာ ၁ ေယာက္ႏႈန္း ျဖစ္ၿပီး အျဖစ္မ်ားဆံုးႏွင္ ့ထင္ရွားဆံုး တခုမွာ X ႏွစ္ခု ျဖစ္ရမည့္ အစား ၃ ခုျဖင့္ ေမြးလာေသာ မိန္းကေလးမ်ား ျဖစ္သည္။ အေယက္ ၁၀၀၀ ေမြးလ်င္ ၁ ေယာက္ႏႈန္း ျဖစ္ၿပီး ၄င္းတို႔ ႀကီးျပင္းသည့္ ကာလတြင္ ကေလးေမြး ႏိုင္မႈ၊ ရာသီေသြး ပံုမွန္လာမႈ စသည္ တို႔တြင္ ပံုမွန္ မဟုတ္ပဲ ျပႆနာ တစံုတရာ ရွိႏိုင္ ေသာ္ လည္း တျခား ရုပ္ပိုင္းဆိုင္ရာႏွင့္ စိတ္ပိုင္း ဆိုင္ရာတြင္ ေရာဂါအျဖစ္ သတ္မွတ္ရ ေလာက္သည့္ ထူးထူးျခားျခား လကၡဏာမ်ားကို မေတြ႔ရပါ။ သို႔ေသာ္လည္း တခ်ိုဳ႔ အေရအတြက္ အနည္းငယ္ေသာ အမ်ိဳးသမီးမ်ား တြင္ X ခရိုမိုဇုမ္း ၄ ခု ျဖင့္ ေမြး လာေသာ အမ်ိဳးသမီး မ်ား သည္ ရုပ္ပိုင္းဆိုင္ရာ ခၽြတ္ယြင္းမႈ မရွိေသာ္လည္း စိတ္ပိုင္းဆိုင္ရာ၌ ခၽြတ္ယြင္း ႏိုင္ပါသည္။ ထို႔အျပင္ X ခရိုမိုဇုမ္း ၅ ခုႏွင့္ အထက္ ျဖင့္ ေမြးလာသူမ်ားသည္ ပိုမို ဆိုး၀ါးသည့္ စိတ္ပိုင္း ဆိုင္ရာ ခၽြတ္ယြင္းမႈ အျပင္ ရုပ္ပိုင္း ဆိုင္ရာ ခၽြတ္ယြင္းမႈ မ်ားကိုပါ ေတြ႔ရ ပါသည္။

Turner Syndrome

X ခရိုမိုဇုမ္း တခုတည္း တျခား မည္သည့္ X (သို႔) Y ႏွင့္ မွ မတြဲဖက္ပဲ ေမြးဖြား လာသူမ်ား ျဖစ္သည္။ ယင္းသို႔ ေမြးဖြားလာသူမ်ား၏ ဆဲလ္တြင္း၌ ခရိုမိုဇုမ္း ၄၆ ခု ရွိရမည့္ အစား ၄၅ ခုသာ ရွိပါသည္။ ၎ ေရာဂါကို။ ထိုကဲ့သို႔ ေမြးလာေသာ အမ်ိဳးသမီး မ်ားတြင္ အမ်ိဳးသမီး အဂၤါစပ္ ပါရွိ ေသာ္လည္း မ်ိဳးဥအိမ္ မပါရွိ ေသာေၾကာင့္ လာသီေသြးလာျခင္းႏွင့္ ကေလး ရႏိုင္ျခင္း မရွိပါ။ ျပင္ပ လကၡဏာ အရ ၎တို႔သည္ အရပ္ ပံုမွန္ ထက္ႏွိမ့္ျခင္း၊ လည္ပင္း အေရျပား တြဲၿပီး ခံုးျခင္း စသည္တို႔ကို ေတြ႔ႏိုင္ ပါသည္။ ၉၉% ေသာ Turner Syndrome ရွိသည့္ သေႏၶသား မ်ားသည္ ကိုယ္၀န္ ေဆာင္စဥ္ ကာလမွာပင္ ပ်က္က်ႏိုင္ၿပီး အသက္ရွင္ သည့္ ကေလး အေယာက္ ၃၀၀၀ ေမြးမွ တေယာက္ႏႈန္း ခန္႔သာ ျဖစ္ႏိုင္ပါသည္။

Klineflter Syndrome

Y ခရိုမုိဇုမ္း တခုႏွင့္ X ခရိုမိုဇုန္း တခုထက္ပိုၿပီး ေမြးလာသူမ်ား ျဖစ္သည္။ ၄င္းတို႔တြင္ Y ခရိုမိုဇုမ္းပါရွိေနေသာေၾကာင့္ အမ်ိဳးသား မ်ား၏ ရုပ္သြင္ ရွိပါသည္။ သို႔ေသာ္လည္း ထိုသူမ်ားတြင္ ေ၀ွးေစ့ ပံုမွန္ထက္ ေသးျခင္း၊ သုတ္ထုတ္ ႏိုင္မႈ အားနည္း၍ ထိုသူမ်ားတြင္ ကေလး ရႏိုင္ျခင္း မရွိပါ။ အရပ္႐ွည္၍ ပိန္ျခင္း၊ တျခား ေယာက္်ားမ်ား ႏွင့္ မတူပဲ ရင္သားႀကီး ျခင္းကို ထိုေရာဂါ ရွိသူမ်ား၏ ၅၀% တြင္ေတြ႔ရၿပီး မ်က္ႏွာႏွင့္ ခႏၶာကိုယ္၌ အေမြးမွ်င္ နည္းျခင္း စသည္ တို႔ကိုလည္း ေတြ႔ႏိုင္ ေပသည္။ အသက္ရွင္၍ ေမြးဖြား လာသူ အမ်ိဳးသား ၁၀၀၀ မွာ တေယာက္ႏႈန္း ခန္႔ ေတြ႔ရပါသည္။

Y ခရိုမိုဇုမ္း ႏွစ္ခုျဖင့္ ေမြးလာသူမ်ားထိုသူမ်ားသည္ ပံုမွန္ အမ်ိဳးသား မ်ားထက္ ပ်မ္းမွ် အရပ္ ပိုရွည္ၿပီး ဉာဏ္ရည္ ဖြံ႔ၿဖိဳး မႈတြင္ ပ်မ္းမွ် IQ ထက္ ၁၀ -၁၅ အထိ ပိုႏွိပ့္ ပါသည္။ အၾကမ္းဖက္ လိုသည့္ အမူအက်င့္ႏွင့္ စိတ္ပိုင္း ဆိုင္ရာ ၾကမ္းတမ္းသည့္ လကၡဏာ မ်ားကို ေတြ႔ႏိုင္ ပါသည္။ ရာဇ၀တ္မႈမ်ားကို က်ဴးလြန္ သည့္ ႏႈန္းသည္ ပံုမွန္ ေယာက္်ားမ်ား ထက္ ပိုမ်ားသည္ကို သုေတသန ျပဳသူမ်ားစြာမွ ေဖၚျပထား ပါသည္။

၂။ Structural Chromosomal abnormality ခရိုမိုဇုမ္းဖြဲ႔ စည္းပံု ပံုမွန္မဟုတ္ျခင္း

အေရအတြက္ ပံုမွန္ မဟုတ္၍ ျဖစ္ေသာ ျပႆနာ မ်ားႏွင့္ မတူပဲ ဖြဲ႔စည္းပံု မမွန္ကန္ျခင္း ေၾကာင့္ ျဖစ္ေသာ ေရာဂါသည္ ျပင္းထန္သည့္ အေျခအေန ရွိသလို တခါတရံ၌ သာမာန္ လူတေယာက္၏ က်န္းမာေရးကို လံုး၀ မထိခိုက္သည္ ကိုလည္း ေတြ႔႔ရပါသည္။ မ်ိဳးပြား သည့္ ကာလ၌ မိခင္ႏွင့္ ဖခင္ဆီမွ ရရွိေသာ ခရိုမိုဇုမ္းမ်ား ပံုမွန္ အတိုင္း မတြဲဖက္ျခင္း ႏွင့္ က်ိဳးျပတ္ ပ်က္စီးျခင္း တခုခု ေၾကာင့္ ျဖစ္ရသည္။ ထင္ရွားသည့္ ေရာဂါမ်ားမွာ Cri-du-chat syndrome, Robertsonian Translocation ႏွင့္ Fragile X တို႔ျဖစ္ပါသည္။

Cri-du chat syndrome

၄င္း ေရာဂါသည္ နံပါတ္ ၅ စံုေျမွာက္ ခရိုမိုဇုမ္း၌ ခၽြတ္ယြင္း ေသာေၾကာင့္ ျဖစ္ရၿပီး အင္မတန္ အျဖစ္နည္း ပါသည္။ ေမြးလာေသာ ကေလးသည္ ေမြးရာပါ ေၾကာင္ေအာ္သံ ကဲ့သို႔ ငိုျခင္း၊ ကိုယ္အေလးခ်ိန္ ပံုမွန္ထက္ ပို နည္းျခင္၊ ေခါင္း အဆမတန္ ေသးေနျခင္း၊ ႏွလံုး အားနည္းျခင္း မ်က္ႏွာ လံုး၀န္းျခင္း စသည့္ လကၡဏာ မ်ားကို ေတြ႔ရပါသည္။ ဖြ႔ံျဖိဳး တိုးတက္မႈ တြင္ ဧရိယာ အားလံုး၌ ေႏွးေကြး ပါသည္။

Robertsonian Translocation

မိခင္ႏွင္ ့ဖခင္ဆီမွ ရရွိေသာ ခရိုမိုဇုမ္းမ်ား ေပါငး္စပ္ရာ၌ ခရိုမိုဇုမ္း နံပါတ္ ၁၃၊ ၁၄၊ ၁၅၊ ၂၁ ႏွင္ ့၂၂ တို႔အနက္ တခုခု လံုး၀ ဆက္သြား ေသာေၾကာင့္ အစံုမျဖစ္ပဲ တခုတည္း ျဖစ္သြားသည္။ ထို႔ေၾကာင့္ ဤေရာဂါတြင္လည္း ခရိုမိုဇုမ္း ၄၆ ခုရွိရမည့္အစား ၄၅ ခုသာ ရွိပါသည္။ ထိုေရာဂါရွိသူ ကိုယ္တိုင္၌ က်န္းမာေရး ကို သိသိသာသာ မထိခိုက္ ေသာ္လည္း ထိုေရာဂါ ရွိသူ မိခင္မွ ေမြးလာေသာ ကေလးသည္ Down Syndrome ရရွိႏိုင္သည့္ အခြင့္အလမ္း ပိုမ်ား ပါသည္။

Fragile X Syndrome

၎ ေရာဂါသည္ ခရိုမိုဇုန္း အစိတ္အပိုင္းတခု က်ိဳးပဲ့ ပ်က္စီးၿပီး ကြက္လပ္ ျဖစ္ေနေသာ ေၾကာင့္ ျဖစ္ၿပီး ရုပ္ပိုင္း ဆိုင္ရာ က်န္းမာေရး ကို သိသိ သာသာ ထိခိုက္ သည္ကို မေတြ႔ရပဲ စိတ္ပိုင္း ဆိုင္ရာ ဖြ႔ံၿဖိဳးမႈ ေႏွးေကြးသည့္ အခ်က္တြင္ Down Syndrome ၿပီးလ်င္ ဒုတိယ လိုက္ေသာ ေရာဂါ ျဖစ္ပါသည္။ ဘာသာ စကား သင္ၾကားရာ၌ တတ္ေျမွာက္မႈ ေႏွးေကြးျခင္း အျပင္ စိတ္ပိုင္း ဆိုင္ရာ နယ္ပယ္ အသီးသီး တြင္ ဖြံ႔ၿဖိဳးမႈ ေနာက္က် သည္။ လူ အမ်ားစုႏွင့္ ဆက္ဆံမႈကို ေရွာင္ၿပီး လူစုလူေ၀းႏွင့္ ၀ိုင္းဖြ႔ဲ ေနထိုင္ျခင္းထက္ အထီးက်န္ ဆန္ဆန္ ေနလူသည့္ အေလ့အထ ရွိပါသည္။ ေရာဂါ ျဖစ္ရျခင္း အေၾကာင္းရင္း ကို ေဆး သုေတသီမ်ား ေလ့လာ ေနဆဲ ျဖစ္သည္။ ၎တို႔၏ သက္တမ္း သည္ လူသာမန္ တေယာက္၏ ပံုမွန္ သက္တမ္း အတိုင္းပင္ ျဖစ္သည္။

အခ်ဳပ္အားျဖင့္ Chbromosomal abnormality ေၾကာင့္ ျဖစ္ရေသာ ေရာဂါမ်ား အနက္ ခရိုမိုဇုမ္း အေရအတြက္ ပံုမွန္ မဟုတ္၍ ျဖစ္ရ ေသာ ေရာဂါသည္ ဖြဲ႔စည္းပံု ပံုမွန္ မဟုတ္၍ ျဖစ္ရေသာ ေရာဂါ မ်ားထက္ က်န္းမာေရး အေျခအေန ပိုဆိုး သည္ကို ေတြ႔ရပါသည္။ ေရာဂါမ်ားကို အတိအက် ေပ်ာက္ကင္းေအာင္ ကုသ၍ မရႏိုင္ပဲ စိတ္ပိုင္း ဆိုင္ရာ counselling Programmes မ်ားႏွင့္ တခ်ိဳ႔ ေဟာ္မုန္း ႏွင့္ ဆိုင္သည့္ ျပႆနာ မ်ားကို ေဟာ္မုန္းျဖင့္ ကုသၿပီး အသက္ရွင္စဥ္ကာလတြင္ သက္သာေအာင္ ျပဳလုပ္ႏိုင္သည္သာ ျပဳလုပ္ ႏိုင္ ပါသည္။ ထို ေရာဂါမ်ား သည္ အင္မတန္ အျဖစ္ နည္းေသာ ေရာဂါမ်ား ျဖစ္ၿပီး ဗီဇတခုခု ခၽြတ္ယြင္း၍ ျဖစ္ေသာ ေရာဂါမ်ား ကဲ့သို႔ တိက်သည့္ ေရာဂါ အေမြ ဆက္ခံပံု မရွိသည္ကို ေတြ႔ရၿပီး ကာကြယ္ ႏုိင္သည့္ အေျခအေန မ်ား လည္း ရွိသည္ကို ေတြ႔ရ ပါသည္။

Complex Genetic Disorders ကို ဆက္လက္ တင္ျပပါမည္။

BASIC OBSTETRICS/MIDWIFERY

Mon, 15 Dec 2008 05:14 EST

BASIC OBSTETRICS/MIDWIFERY အေျခခံသားဖြားပညာ၊

႐ိုးရာလက္သည္သင္တန္း၊ အရံသားဖြားသင္တန္း လက္စြဲ
TRADITIONAL BIRTH ATTENDENT & AUILLARY MIDWIF TRAINING MANUAL

သင္ခန္းစာမ်ား
1. အမ်ဴိးသမီးမ်ဳိးပြားစနစ္၏ ခႏၶာေဗဒ၊ Anatomy of female reproductive system
2. ရာသီဆင္းျခင္း၊ Menstruation (Menstrual cycle)
3. သေႏၶျဖစ္ျခင္း၊ Fertalization
4. ကိုယ္၀န္ေဆာင္ျခင္း၊ Pregnancy
5. ကိုယ္၀န္ရွိ-မရွိစမ္းသပ္ျခင္း၊ Pregnancy Test
6. ကိုယ္၀န္ေဆာင္ေစာင့္ေရွာက္ျခင္း၊ Antenatal Care (ANC) Prenatal Care
7. ဗိုက္စမ္းျခင္း၊ Abdominal Examination
8. ေမြးလမ္းေၾကာင္းစစ္ေဆးျခင္း၊ Vaginal examination
9. အေလး၏အေနအထားမ်ား၊ Position and Presentation of the Fetus
10. ကေလးဦးေခါင္းအဆင့္ဆင့္ေအာက္က်လာျခင္း။ Descend of the Fetus
11. သားအိမ္အ၀ အဆင့္ဆင့္ က်ယ္လာျခင္း၊ Dilatation of Cervix
12. ေမြးဖြါးပံုအဆင့္ဆင့္၊ Stages of Labor
13. အခ်င္း၊ ခ်က္ႀကိဳး၊ Placenta and Umbilical Cord
14. ေမြးဖြါးေနစဥ္ ကေလး၏ ခႏၶာကိုယ္အေနအထား ေျပာင္းလဲပံုအဆင့္ဆင့္၊ Seven different position changes of delivering baby
15. ခ်က္ႀကိဳးဂ႐ုစိုက္ျခင္း၊ Umbilical care
16. အခ်င္းအားလက္ျဖင့္ထုတ္ေပးရျခင္း၊ Manual removal of Placenta
17. ျမန္ျမန္ေမြးေအာင္လုပ္ေပးျခင္း၊ Induction and augmentation of labor
18. ေမြးလမ္းေၾကာင္းခ်ဲ ့၍ ေမြးေပးျခင္း၊ Episiotimy
19. ေမြးခါစ ကေလး၏ျပႆနာမ်ား၊ Newborn Problems
20. ကိုယ္၀န္ေဆာင္စဥ္ေတြ႕ႏိုင္ေသာ အႏၱရာယ္မ်ား၊ Risk Factors During Pregnancy
21. ေမြးဖြါးၿပီးေနာက္ေစာင့္ေရွာက္ေပးျခင္း၊ Post-delivery (post-partum) period (PN Care)
22. ပံုမွန္မဟုတ္ေသာအခ်င္းတည္ေနပံု၊ Problems with the Placenta
23. မေမြးမီေသြးဆင္းျခင္း။ Ante-Partum Haemorrhage (APH)
24. ကေလးတစ္ေယာက္မကျဖစ္ျခင္း၊ Multiple Pregnancy
25. ကိုယ္၀န္ေသြးဆိပ္တက္ျခင္း၊ (မတက္မီအဆင့္) Pre-Eclampsic Toxemia (PET)
26. ကိုယ္၀န္ေသြးဆိပ္တက္ျခင္း၊ (တက္သည့္အဆင့္) Eclampsia or Toxemia
27. တင္ပါးဆံုျပဳျခင္း၊ Breech Presentation
28. ကိုယ္၀န္ပ်က္ျခင္း၊ Abortion
29. ဗိုက္ခြဲေမြးေပးျခင္း၊ Lower Segment Caesarean Section (LSCS)

အေခၚအေ၀ၚမ်ား
Perimetrium အေပၚယံဖံုးအလႊာ၊
Myometrium သားအိမ္ၾကြက္သား၊
Ovary အုိဗရီ၊
Endometrium သားအိမ္အတြင္းလႊာ၊
Cervix သားအိမ္၀၊
Vagina ေမြးလမ္းေၾကာင္း၊
Placenta အခ်င္း၊
Fundus သားအိမ္ထိပ္ပိုင္း၊
Cord ခ်က္ႀကိဳး၊
Membrane and Sac ေရျမြာအိပ္
Tail Bone ၿမီးေညွာင့္႐ိုး၊
Rectum အစာေဟာင္းအိမ္၊
Perineum တင္ပဆံုကြင္းေအာက္(အျပင္)ပိုင္း၊
Bladder ဆီးအိမ္၊
Pubic Bone ဆီးစပ္႐ိုး၊
Thin Lower Segment ပါးေသာ သားအိမ္ေအာက္ပိုင္း၊
Thick Upper Segment ထူေသာ သားအိမ္အထက္ပိုင္း၊

သားအိမ္ Uterus

Mon, 15 Dec 2008 05:05 EST

သားအိမ္ Uterus

သားအိမ္ Uterus 7.5 cm x 5 cm x 2.5 cm အရြယ္ရွိ၍ 30 to 40 gm ေလးသည္။ အမ်ဳိးသမီးမ်ား၏ တင္ပဆံု႐ိုးကြင္းအတြင္း အလယ္၌ရွိသည္။ ၎၏ေရွ႕တြင္ ဆီးအိမ္၊ ေနာက္တြင္ အစာေဟာင္းအိမ္၊ ေအာက္တြင္ ေမြးလမ္းေၾကာင္းတုိ႔ရွိၾကသည္။ (သားအိမ္)ကို အေပၚထိပ္ပိုင္း၊ ကိုယ္ပိုင္း၊ လည္ပင္ပိုင္းႏွင့္ သားအိမ္အ၀ ဟူ၍ ခဲြျခားႏုိင္သည္။ သားအိမ္၏ ကိုယ္ထည္ပိုင္းသည္ ၾကြက္သားျဖင့္ ျပဳလုပ္ထားသည္၊ အထဲ၌ 6.25 cm ရွည္ေသာ သားအိမ္အေခါင္းရွိသည္။ Utrine wall သားအိမ္နံရံသားသည္ ၾကြက္သားျဖင့္လုပ္ထား သည္။ အျပင္ဆံုးမွာ အေမွးပါးဖံုးေနသည္။

သားအိမ္ျပြန္ Uterine (Fallopian) Tubes

သားအိမ္၏ အထက္ပိုင္းေဘးတဖက္တခ်က္စီမွ အေခါင္းပါသည့္ 10 cm ရွည္ေသာ သားအိမ္ျပြန္ တခုစီရွိသည္။ ျပြန္၏ထိပ္၀မွာ လက္ေခ်ာင္းပံုရွိေသာ အေပါက္၀ရွိသည္။ ၎အေပါက္သည္

၀မ္းဗိုက္ထဲသုိ႔ ပြင့္ေနသည္။ သားသမီးမရေတာ့ေအာင္လုပ္ျခင္းမွာ ၄င္းျပြန္းအား ျဖတ္ပစ္ျခင္းျဖစ္သည္။

မ်ဳိးဥအိမ္ Ovaries

သားအိမ္၏ျပြန္တခုစီ၏ေအာက္နား တဖက္တခ်က္တြင္ ရွိၿပီး၊ တလလ်င္ မ်ဳိးဥ (၁)ဥ ထြက္ေပးသည့္ မ်ဳိးဥအိမ္ တခုစီရွိသည္၊ 4 cm x 2cmx 8 cm အရြယ္ရွိ၍ 2 to 3.5gm ေလးသည္။ အရြယ္ေရာက္ခ်ိန္မွစ၍ ေသြးဆံုးခ်ိန္အထိ သားအိမ္၏အတြင္းနံရံသည္ လတလ၏ အစပိုင္းတြင္ ပါးရာမွ တျဖည္းျဖည္းထူလာၿပီး၊ လကုန္လ်င္ ပ်က္စီးသြားျခင္းေၾကာင့္ ေသြးမ်ားထြက္သည္ကို ရာသီေသြးဆင္းသည္ဟုေခၚသည္။ သေႏၶတည္လ်င္ ကေလးႏွင့္ အခ်င္းတုိ႔သည္ သားအိမ္၏အတြင္းလႊာတြင္ တြြယ္ကပ္ရသည္။ မ်ဳိးဥအိမ္ႏွစ္ခုလံုးကို ထုတ္လိုက္ပါက ေသြးဆံုး-သားဆံုးျဖစ္သြားမည္။

သားအိမ္္၀ Cervix

သားအိမ္၏ေအာက္ဆံုး၌ရွိၿပီး၊ ေအာက္တ၀က္က ေမြးလမ္းေၾကာင္းထိပ္အတြင္း ၀င္ေနေသာ က်ဥ္းေျမာင္းသည့္ အစိတ္ပိုင္းျဖစ္သည္။ ၎တြင္ အထဲေပါက္ႏွင့္ အျပင္ေပါက္တုိ႔ရွိသည္။ အျပင္ေပါက္သည္ ကေလးေမြးခ်ိန္မွ လြဲ၍ အၿမဲေစ့ပိတ္ေနသည္။ (သားအိမ္၀)သည္ တင္းမာ၍ ပန္းေရာင္ရွိၿပီး၊ ေျပာင္ေခ်ာေနသည္။ ကိုယ္၀န္ရွိလ်င္ အေရာင္ျပာလာသည္။ အျဖဴဆင္းျခင္း၊ ကင္ဆာျဖစ္ျခင္းတုိ႔သည္ သားအိမ္၀ကျဖစ္ရသည္။

သားအိမ္၏ထြက္ေပါက္ External os (Orifice) သို႔မဟုတ္ အျပင္ေပါက္

ေမြးလမ္းေၾကာင္းထိပ္အတြင္း ၀င္ေနသည့္ လံုး၀ိုင္းေသာ အပိုင္းျဖစ္သည္။ ပို၍တုိေသာ ေရွ႕ႏုတ္ခမ္းႏွင့္ ရွည္ေသာ ေနာက္ႏုပ္ခမ္းတုိ႔ရွိသည္။ Internal os (Orifice) သည္ သားအိမ္၀၏ အတြင္းထက္က အ၀ျဖစ္သည္။ ကေလးေမြးခ်ိန္မွလြဲလ်င္ ပိတ္ေနသည္။

ေမြးလမ္းေၾကာင္း Vagina

3 inches (7.5 cm) ရွည္သည္။ ၎၏ေရွ႕တြင္ ဆီးအိမ္၊ ေနာက္တြင္ အစာေဟာင္းအိမ္တုိ႔ရွိၾကသည္။ ၾကြက္သားျဖင့္ျပဳလုပ္ထားသည္။ သားအိမ္က်ျခင္း-ၾကြံျခင္းျဖစ္လ်င္ေမြးလမ္း၏ေရွ ့မွ ဆီးအိမ္သည္၄င္း၊ ေနာက္မွ အစာေဟာင္းအိမ္သည္၄င္း၊ အထက္မွ သားအိမ္သည္၄င္း က်ဆင္းလားျခင္းျဖစ္သည္။

တင္ပဆံု႐ိုးကြင္း Pelvic Bones

က်ား-မ တင္ပဆံု႐ိုးတုိ႔၏ ျခားနားခ်က္မ်ား။ အမ်ဳိးသမီး တင္ပဆံု႐ိုးသည္ ေယဘုယ်အားျဖင့္ ပို၍ေသး၊ ပို၍ ေခ်ာေမြ႔၊ ပို၍က်ယ္၀န္းသည္။ အထူးသျဖင့္ အ႐ိုးကြင္း၏အထက္၀င္ေပါက္သည္ ပို၍ေဘးကားေနကာ၀ိုင္းသည္။ ေနာက္တြင္ရွိေသာ မီးေညွာင့္႐ိုးက ပို၍လႈပ္ရွားႏုိင္ၿပီး၊ ေအာက္ပိုင္းထြက္ေပါက္သည္ ေဘးသုိ႔ကားသည္။

ေမြးကာစကေလး၏ ဦေခါင္းခြံအ႐ိုး၊

နဖူးႏွင့္ ေနာက္ေစ့အကြာအေ၀းသည္ ရွည္၍ ဦးေခါင္းေကြး၍ ငံု႔ထားလ်င္ျဖစ္မည့္ ကန္႔လန္႕ အကြာအေ၀းသည္ အတုိဆံုးျဖစ္သည္။ ေခါင္းေကြးထားသည့္အလ်ားသည္ ေခါင္းေကြးမေနသည့္အလ်ားထက္တုိသည္။ ထို႕ေၾကာင့္ အေကာင္းဆုံးကေလးအေနအထားမွာ ေမးေစ့သည္ ရင္ပတ္ထိေအာင္ ဦးေခါင္းကေကြးေနရမည္။

ရာသီဆင္းျခင္း Menstruation (Menstrual cycle)

ရာသီဆင္းျခင္း Menstruation (Menstrual cycle)

ရာသီဆင္းျခင္းျဖစ္စဥ္သည္ အရြယ္ေရာက္သည့္အခ်ိန္မွ ေသြးဆံုးခ်ိန္အတြင္းမ်ဳိးပြား (ေဟာ္မုန္း) အမ်ဳိးမ်ဳိးတုိ႔၏ အနည္းအမ်ားအေျပာင္း အလဲမ်ားေၾကာင့္ျဖစ္ရသည္။ မ်ဳိးပြား(ေဟာ္မုန္း)မ်ားတြင္ (အီစ႐ိုဂ်င္)၊ (ပ႐ိုဂ်က္စတီ႐ံုး)၊ (ေဖၚလီကူလာ-ေဟာ္မုန္း)၊ (လူတီရယ္-ေဟာ္မုန္း)တုိ႔ပါ၀င္သည္။ သားအိမ္၏ အတြင္းနံရံသည္ လစဥ္ အထူ-အပါး ေျပာင္းလဲေနသည္။ လအစ ရာသီဆင္းၿပီးခ်ိန္၌ အပါးဆံုးျဖစ္ရာမွ တရက္ထက္တရက္ ထူလာသည္။ လလည္ရက္တြင္ မ်ဳိးဥအိမ္မွ မ်ဳိဥ တဥ ထြက္သည္။ ၎မ်ဳိးဥသည္ က်ားသုတ္ပိုးႏွင့္ ေတြ႔ပါက ကိုယ္၀န္ျဖစ္မည္။ မ်ဳိးဥသည္ က်ားသုတ္ပိုးႏွင့္ မေတြ႔ပါက လကုန္သည္ႏွင့္ သားအိမ္အတြင္းနံရံသည္ အထူဆံုးအဆင့္မွ ပ်က္စီးကာ ရာသီေသြးအျဖစ္ ေမြးလမ္းေၾကာင္းမွဆင္းသည္။

က်ား-သုတ္ပိုးႏွင့္ မ-မ်ဴိးဥတုိ႔မွ သေႏၶျဖစ္ျခင္း၊ Fertalization

က်ား-သုတ္ပိုးႏွင့္ မ-မ်ဴိးဥတုိ႔မွ သေႏၶျဖစ္ျခင္း၊ Fertalization

မ်ဳိးဥအိမ္ Ovary မွတလလ်င္တႀကိမ္ ရင့္ေနသည့္ မ- မ်ဳိးဥ Ovum တဥသာထြင္သည္။ က်ား-မ အတူေနခဲ့လ်င္က်ားသုုတ္ပိုး Sperm Cell က ေမြးလမ္းထဲမွ၀င္လာ၊ သားအိမ္ျပြန္ Tube ထဲတြင္ ၎တုိ႔ ေပါင္းစပ္ကာ၊ (ဆဲလ္)ဆခုမွ ၂ခု၊ ၄ ခု စသည္ပြါးမ်ား၊ သားအိမ္ျပြန္ထဲမွသားအိမ္ထဲ ျပန္၀င္လာ၊ သားအိမ္အတြင္းမ်က္ႏွာျပင္၌ တြယ္ကပ္လိုက္သည္။ ထိုမွတခါ (ဆဲလ္) ေပါင္း ေျမာက္ျမားစြာပြါး၍ သေႏၶသား ျဖစ္လာသည္။ ကိုယ္၀န္ရွိၿပီ။ သေႏၶသည္ သားအိမ္ထဲဆင္းကာ အတြင္းနံရံ၌ တြယ္ကပ္လိုက္သည္။ ထုိအခ်ိန္အထိ ၇-၈ ရက္ၾကာသည္။

သေႏၶသည္ ရက္သတၱ (၈) ပါတ္ဆိုလ်င္ ဦးေႏွာက္ ႏွင့္ အာ႐ံုေၾကာမွ လြဲလ်င္ အဂၤါစံုၿပီ။ အခ်င္းျဖစ္ၿပီ၊ ကိုယ္၀န္ (၈)ပါတ္ဆုိလ်င္ သေႏၶသားဟု ေခၚႏိုင္ၿပီ။ (၁၂)ပါတ္ရွိလ်င္ သားအိမ္အျပည့္ ျဖစ္လာသည္။ (၁၄) ပါတ္ရွိလ်င္ က်ား-မ ခြဲလုိ႔ရၿပီ။ (၁၆-၁၈) ပါတ္ရွိပါက မိခင္သည္ကေလးလႈပ္ သည္အား သတိထားမိလာမည္။ တခါေမြးဖူးသူက ေစာ၍ သတိထားမိတတ္သည္။

ကိုယ္၀န္မဟုတ္ပဲ ရာသီေသြးမဆင္းျခင္း၊ Secondary Amenorrhea

ကိုယ္၀န္မဟုတ္၊ေသြးမဆံုးေသး၊ေမြးၿပီးႏို႔တုိက္ခ်ိန္မဟုတ္ပဲ၊ရာသီေသြးမဆင္းေတာ့ျခင္းသည္ အေလးခ်ိန္အလြန္ေလ်ာ့ျခင္း-တုိးျခင္းတုိ႔ေၾကာင့္ ၎၊ ေဆး၀ါးမ်ားေၾကာင့္၎၊ စိတ္ပူပန္မႈေၾကာင့္၎ ျဖစ္ႏိုင္သည္။ အေၾကာင္းရင္းကိုၾကည့္၍ ကုသေပးရမည္။

ကိုယ္၀န္ရွိ- မရွိ စမ္းသပ္ျခင္း၊ Pregnancy Test

၉၉ ရာႏွဳန္းမွန္သည္။ ကိုယ္၀န္စရွိသည့္ ၁၀ ရက္ၾကာလ်င္ စမ္း၍ရၿပီ။ အမ်ဳိးသမီး၏ ဆီးထဲတြင္ Human Chorionic Gonadotropin (HCG) ေခၚ အခ်င္းကထြက္သည့္ ေဟာ္မုန္း ရွိ-မရွိ စမ္းျခင္း ျဖစ္သည္။ ျဖစ္ႏုိင္ပါက နံနက္ခင္းသြားသည့္ ဆီးကို စမ္းရမည္။

Pregnancy

Mon, 15 Dec 2008 04:55 EST

ကုိယ္၀န္ေဆာင္ျခင္း Pregnancy



ကိုယ္၀န္ေဆာင္ျခင္းဆုိသည္မွာ သေႏၶသားတေယာက္၊ သို႔မဟုတ္ တေယာက္မက ရွိလာျခင္း ျဖစ္သည္။ သာမန္အားျဖင့္ေနာက္ဆံုးရာသီ ရက္အၿပီး (၉) လၾကာသည္။ ကိုယ္၀န္ရွိသမွ်အေရအတြက္ကို G ဟု၎၊အရွင္ေမြးသမွ်ကို P ဟု၎၊ ကိုယ္၀န္ပ်က္သည့္အေရအတြက္ကို P ၏ ေနာက္က အေပါင္းလကၡဏာျဖင့္၎ ေရးသည္။ သားဦးကိုယ္၀န္ကို G 1 ဟုေခၚၿပီး၊ တခါမွမေမြးဖူးလ်ွင္ G 0 ဟုေခၚသည္။ ေနာက္ ကိုယ္၀န္တုိင္းကို G 1, G 2 စသည္ျဖင့္ ေခၚသြားသည္။ ဥပမာ G 3, P 1+1 ဆုိသည္မွာ တတိယ ကိုယ္၀န္ရွိၿပီး၊ (၁)ခါ အေကာင္းေမြးဖူး၍
(၁)ခါ ကိုယ္၀န္ပ်က္ဖူးသည္ကို ဆုိလိုသည္။

ကိုယ္၀န္တခုကို ပဌမ (၃)လ၊ ဒုတိယ (၃)လ၊ တတိယ (၃)လ ဟုပိုင္းျခားေလ့လာသည္။ ပဌမ(၃)လသည္ ကိုယ္၀န္ပ်က္ရန္အျဖစ္ႏုိင္ဆံုး ကာလျဖစ္သည္။ ဒုတိယ (၃) လတြင္ ကေလး ၏ ဖြံ႔ထြားမႈမ်ားကို ေကာင္းစြာ ေစာင့္ၾကည့္ႏုိင္ၿပီ ျဖစ္သည္။ တတိယ (၃) လသည္ ကေလး သည္ရွင္မလား၊ ေဆးမကူဘဲေမြးမည္လားဆုိသည္ကို အဆံုးအျဖတ္ေပးသည္။

ကိုယ္၀န္ေဆာင္စ လကၡဏာမ်ား၊

ရာသီမဆင္းေတာ့ျခင္း၊ ကိုယ္၀န္စရွိ့ျခင္းမည္သုိ႔မွ်မျဖစ္တတ္၊ သို႔ေသာ္ ရင္သားနာျခင္း၊ အစာအိမ္ ျပႆနာေပးျခင္း၊ အားယုတ္ျခင္း၊ ဆီး ခဏခဏသြားလုိျခင္း၊ ေသြးအနည္းငယ္ဆင္းတတ္သည္။ ပ်ဴိ႕-အန္ ျခင္းစသည့္ (ေမာနင္း-ဆစ္ကနက္စ္) ေခၚကိုယ္၀န္ရွိစလကၡဏာမ်ား ျဖစ္သည္။ ကေလးစတင္ လႈပ္မည္၊ မိခင္သည္ ယခင္ထက္ အားအင္ျပည့္အေလးခ်ိန္ တုိးလာမည္၊ အေနအထိုင္ ခက္ခဲလာမည္။ သြင္ျပင္ လကၡဏာမ်ား ေျပာင္းလာသည္။ စိတ္ပိုင္းဆိုင္ရာလည္း ေျပာင္းလာသည္။

ကိုယ္၀န္ေဆာင္စဥ္ေျပာင္းလဲမႈမ်ား

ခါးနာျခင္း၊(အေနအထားေျပာင္းေပးပါ၊ ခြါျမင့္ဖိနပ္မစီးရ၊ အေလးအပင္မ မရ၊ ခါးကုန္း၍မ မရ၊မလုပ္ရ၊ ေျခေထာက္အားအျမင့္တြင္တင္၍ နားပါ၊ ဒူးေကြး၍ ေဘးတဖက္လွည့္အိပ္ပါ၊ ေပါင္ၾကားထဲ တခုခု ခံထားပါ၊ ခါးကိုအပူ-အေအးတင္ေပးပါ၊ ေလ့က်င့္ခန္းလုပ္ပါ) အသက္ရွဴ ခက္ခဲျခင္း၊(ခါးမတ္မတ္ထိုင္ပါ၊ အိပ္လွ်င္ခပ္မတ္မတ္အိပ္ပါ၊ အသက္ရွဴေလ့က်င့္ခန္းလုပ္ပါ)၀မ္းခ်ဴပ္ျခင္း၊ (ေရ-အရည္မ်ားမ်ားေသာက္ပါ အသီးအႏွံမ်ားမ်ားစားပါ၊ ေလ့က်င့္ခန္းလုပ္ပါ၊ လမ္းေလွ်ာက္ပါ) ၾကြက္သားနာျခင္း၊ (ကယ္လ္စီယန္ေဆးစားပါ၊ လႈပ္ရွားလ်င္ သက္သက္ သာသာ လုပ္ပါ) မၾကာခဏ ဆီးသြားျခင္း ၊ လိပ္ေခါင္းျဖစ္ျခင္း ၊ ထံု-က်င္၊ အေရျပား ေျပာင္းလဲမႈမ်ား၊ ေမာပမ္းျခင္း ၊ အစာမေၾကျဖစ္ျခင္း (တေန႔ ၅-၆ ႀကိမ္အစာနည္းနည္းခ်င္းစားပါ၊ ေလထတတ္သည့္ အစားေရွာင္ပါ၊ ဆုိဒါ- အင္တီအက္စစ္ေဆးမစားရ၊ အစာစားစဥ္ ခပ္မတ္ မတ္ထိုင္စားပါ၊ စားၿပီးၿပီးခ်င္း မအိပ္ရ၊ အစားစားၿပီး ၂ နာရီ အတြင္း ေလ့က်င့္ခန္း မလုပ္ရ) ပ်ဴိ႕-အန္ျခင္း၊ (အိပ္ရာထ ထခ်င္း ဘီစကစ္ ၊ ေပါင္မုန္႔ကင္ စားပါ၊ အိပ္ရာထလ်င္ ခ်က္ခ်င္းအိပ္ရာက မဆင္းရ၊ မႀကိဳက္သည့္ အနံ႔အသက္ေရွာင္ပါ၊ အန္တာမ်ားကဆရာ၀န္ျပပါ၊) ေသြး ျပန္ေၾကာထံုးျခင္း၊ (ေျခေထာက္ျမွင့္ထားပါ၊ လွည္းေနပါ၊ အၾကာႀကီး မရပ္-မသြားရ၊ ေျခအိတ္- ဖိနပ္ အၾကပ္မစီးရ၊ အထူးလုပ္ထား သည့္ ေျခအိပ္သံုးပါ၊ အၿမဲထုိင္မေနရ၊) ေဖါေရာင္ျခင္း၊ (ေျခေထာက္ျမွင့္ထားပါ၊ ဘယ္ဘက္ေစာင္းအိပ္ပါ၊ ဆားေလ်ာ့စားပါ၊)

ရင္သားေျပာင္းလဲမႈမ်ား၊

ရင္သားႀကီးထြားလာမည္၊ နာမည္၊ တင္းမည္၊ ထိပ္ဖ်ား၀င္ေနပါကဆြဲထုတ္ေပးပါ၊ ေရခ်ဳိးစဥ္ရင္သားထိပ္၀ကိုသန္႔ရွင္းေပးပါ၊ ရင္သားတြင္ အလံုး-အႀကိတ္ ရွိ-မရွိ စစ္ေဆးပါ၊ ကင္ဆာ သို႔မဟုတ္ ကင္ဆာမဟုတ္သည့္ အႀကိတ္ ရွိ-မရွိ စစ္ေဆးျခင္းျဖစ္သည္၊ မိမိဖါသာလည္း စစ္ ေဆးႏုိင္သည္။

ကိုယ္၀န္ေဆာင္ေစာင့္ေရွာက္ျခင္း Antenatal Care (ANC) or Pre-natal care

• မိခင္ေလာင္းတုိင္းအား၊ သာမန္အားျဖင့္ -
• ရက္သတၱ(၄)ပါတ္မွ (၂၈)ပါတ္အတြင္း တလတႀကိမ္၊
• (၂၈)ပါတ္မွ (၃၆)ပါတ္အတြင္း တလ (၂)ႀကိမ္၊
• (၃၆)ပါတ္မွ ေမြးသည္အထိ တပါတ္တႀကိမ္ ကိုယ္၀န္ေဆာင္ေစာင့္ေရွာက္ျခင္းလုပ္ေပးရမည္။
• ကိုယ္၀န္ႏွင့္ ပတ္သက္ေသာ အသိပညာေပးရမည္။
• မိခင္အေလးခ်ိန္၊ Weight
• ေသြးဖိအား၊ Blood Pressure
• ကေလးအေနအထားႏွင့္ ႀကီးထြားမႈ၊
• ေနာက္ဆံုးရာသီေပၚခဲ့သည့္ေန႔၊ Last Menstrual Period (LMP) (ေနာက္ဆံုးေသြးဆင္းေသာ ပဌမေန႔)ကို ေရးမွတ္ပါ။
• ေမြးဖြါးမည့္ရက္(အိီးဒီဒီ) Expected Due Date (EDD) တြက္နည္း၊
သာမန္အားျဖင့္ ေနာက္ဆံုးရာသီေပၚၿပီး ရက္ေပါင္း ၂၈၀ ရက္သတၱပါတ္ (၄၀)။
LMP ထဲသို႔ (၉)လႏွင့္ (၇)ရက္ ေပါင္းထည့္ပါက EDD ရသည္။
EDD ၏ ေရွ႕-ေနာက္ (၂)ပါတ္အတြင္း ေမြးႏိုင္သည္။ သုိ႔ေသာ္ (၃၇-၄၂) ပါတ္လည္းျဖစ္ႏုိင္သည္။
• ကေလးႏွလံုးခုန္သံ၊ Fetal Heart Sound (FHS) နားေထာင္ရမည္။

Fetal Heart Sound (FHS) ကေလးႏွလံုးခံုသံအားနားေထာင္ျခင္း၊

၂၂ ရက္ကစ၍ ကေလးႏွလံုးစခုန္သည္။ ၉-၁၀ ပါတ္ဆုိလ်င္ နားေထာင္ႏိုင္သည္။ မိခင္၏ႏွလံုးခုန္သံသည္ တမိနစ္လ်င္ ၁၀၀ ထက္မပို၊ ကေလးသည္ ၁၂၀-၁၆၀ ခုန္မည္။ ကေလး၏ ခါး႐ိုးဖက္က ပိုၾကားရသည္။

ဓါတ္ခဲြစမ္းသပ္ျခင္းမ်ား၊

ေသြးအုပ္စု၊ (A, B, AB or O)
(အာရ္အိခ်္-ဖက္တာ)ရွိ-မရွိ၊ Rh factor ရွိ-မရွိ
ေသြးထဲရွိ(ဟီမိုဂလိုဗင္) Hemoglobin (Hb)
(ဟက္ပတုိက္တစ္-ဘီ) Hepatitis B virus ဗိုင္းရပ္စ္၊
(အိတ္ခ်္အိုင္ဗြီ)ပိုး HIV ရွိမ-ရွိ၊
ဆီးထဲ သၾကားဓါတ္ Urine Sugar ႏွင့္ ပ႐ိုတင္းဓါတ္ Albumin ရွိ-မရွိ၊
လိင္မွတဆင့္ကူးစက္ေရာဂါမ်ား(STDs) ရွိ-မရွိ၊
Ultrasound (အာလ္ထြာေဆာင္း) ႐ိုက္ျခင္း၊

ကုိယ္၀န္ေဆာင္စဥ္ေပးရမည့္ေဆးမ်ား၊

Anti Tetanus Toxoid (ATT) တလျခား၍ မေမြးမီ(၂) ခါးထုိးၿပီး ျဖစ္ရမည္။
Iron သံဓါတ္၊
Folic acid ေဖါလစ္အက္စစ္၊
Vitamin B ဗီတာမင္ဘီအုပ္စု၊ (Vitamin B 12 ဗီတာမင္ဘီ ၁၂) အပါအ၀င္၊
Calcium ကယ္လ္စီယမ္၊

အေလးေမြးကာနီးေပးသင့္သည့္ အားျဖစ္ေစမည့္ေဖ်ာ္ရည္။ Labourade recipe

ပ်ားရည္ 1/4 ခြက္၊ ဆား 1/2 ဇြန္း၊ သံပုရာရည္ 1/3 ခြက္၊ (ကယ္လ္စီယံ)ႏွင့္ (မဂၢနီဆီယန္) ၁ ျပားစီ၊ ေရေအး ၁ လီတာ။

တုိးလာသည့္ အေလးခ်ိန္ဘာေၾကာင့္လဲ၊
• မိခင္၏အာဟာရမ်ား၊ ၇ ေပါင္၊
• တုိးလာေသာအေရ၏အေလးခ်ိန္၊ ၄ ေပါင္၊
• တုိးလာေသာေသြး၏အေလးခ်ိန္၊ ၄ ေပါင္၊
• တုိးလာေသာႏို႔၊ ၂ ေပါင္၊
• ႀကီးလာေသာသားအိမ္၊ ၂ ေပါင္၊
• ကေလး၏အေလးခ်ိန္၊ ၇ ့ ၅ ေပါင္၊
• ေရျမြာေရ၊ ၂ ေပါင္၊
• အခ်င္း၏အေလးခ်ိန္၊ ၁ ့ ၅ ေပါင္၊
• စုစုေပါင္းတိုးလာသည့္အေလးခ်ိန္၊ ၃၀ ေပါင္။

ပံုမွန္အေနအထား၊

ကိုယ္၀န္ေဆာင္ ၉၉.၅%တြင္ အေလးသည္ေခါင္းကေအာက္၊ တင္ပဆံုကအထက္ေဒါင္လိုက္ရွိသည္။ ကေလး၏ေနာက္ေစ့ကေရွ႔ေရာက္ ေနသည္။ ပံုမွန္အားျဖင့္ ကေလးသည္ ေနာက္ဖက္လွည့္၍ ေဇာက္ထုိးေနမည္၊ ဦးေခါင္းကို ရင္ပတ္ထိေအာင္ ေကြးထားမည္၊ ေျခ လက္ မ်ားက ရင္ပတ္ေရွ႔၌ ေကြးေနသည္။ ဦးေခါင္းႏွင့္ ကိုယ္သည္ တဖက္ဖက္ လွည့္ေနမည္။

အေကာင္းဆံုးအေလးအေနထား၊

အေေလး၏ဦးေခါင္းက ေအာက္၊ ကေလး၏မ်က္ႏွာက ေနာက္ဖက္ ၀ဲ သို႔မဟုတ္ ညာဖက္၊ ကေလး၏ဦးေခါင္းသည္ ငံု႔ထားၿပီးေမးေစ့က ရင္ဘတ္ႏွင့္ ထိေနသည္။ ပံုမွန္မဟုတ္ပါက မ်က္ႏွာ ၊ ပခံုး ၊ တင္ပဆံု ၊ လက္ေမာင္း စသည္တုိ႔သည္ ေမြးလမ္းဆီသို႔ ျပဳေနတတ္သည္ ၊ ဦးေခါင္း ငိုက္မေနပါက ေမြးလမ္းပို၍က်ယ္က်ယ္လိုအပ္သျဖင့္ အလြယ္ႏွင့္ ေမြးမရႏုိင္၊ ကေလးသည္ အေနအထားေျပာင္းတတ္သည္၊ မိမိဖါသာမိမိ ျပင္ဆင္တတ္သည္။

ကိုယ္၀န္စမ္းျခင္း၊ ၀မ္းဗိုက္အား စမ္းသပ္ျခင္း

စမ္းသပ္သူက လူနာ၏ညာဖက္ကေနပါ၊ ကုိယ္၀န္လူနာအား ပက္လက္လွန္အိပ္ေစပါ၊ ေျခႏွစ္ဖက္လံုး ဆန္ ့ထားေစပါ၊ ၀ဲဖက္လက္လက္၀ါးေစာင္းျဖင့္ ကိုယ္၀န္၏ အျမင့္ဆံုးကိုရွာ၍ ကိုယ္၀န္သည္ မည္မွ်ရွိျပီနည္းကိုခန္႔မွန္းရသည္။ ဆီးစပ္ေနရာ၌စ၍စမ္းရလ်င္(၁၂)ပါတ္၊
ခ်က္ေအာက္ (၂၀)ပါတ္၊
ခ်က္အထက္နား (၂၂)ပါတ္၊
အျမင့္ဆံုး (ရင္ေခါင္းဆိုက္ခ်ိန္)၃၈ ပါတ္၊
ေမြးခါနီးလ်င္ ကေလးေခါင္းက မိခင္အရိုးကြင္းထဲ ၀င္လာသျဖင့္ ေအာက္ျပန္က်လာမည္။ ကေလးေခါင္းဆိုက္သည္ဟုေခၚသည္။

ဆီးစပ္ေနရာ၌ ကေလး၏ မည္သည့္ အစိတ္အပိုင္းရွိေနသနည္း ၾကည့္ရမည္၊ ကေလး၏ ဦးေခါင္းသည္လံုး၀န္း၍ မာၿပီး၊ တင္ပဆံုသည္ ေခါင္းေလာက္မမာ၊ ေခါင္းေလာက္ မလံုး၀န္းေျခ၊ ဆီးစပ္ေနရာ တြင္ လက္မႏွင့္ က်န္လက္ေခ်ာင္းတုိ႔ကို သံုး၍ ေခါင္း ( သို႔မဟုတ္ ) တင္ပဆံု တခုခုစမ္း၍ ရမည္။ ၎အစိတ္အပိုင္းအား ေဘးတဖက္တခ်က္သုိ႔ လႈပ္ၾကည့္ျခင္းျဖင့္ အ႐ုိးကြင္းအထဲ ၀င္ေနၿပီ-မ၀င္ေသးကို ဆံုးျဖတ္ႏိုင္သည္။

ကိုယ္၀န္၏ ေဘးတဘက္တခ်က္အား ညင္သာေသာဖိအားသံုး၍ ကေလး၏ေက်ာ႐ုိးဖက္ႏွင့္ ေရွ႔ဘက္တုိ႔အားရွာရသည္။ ေက်ာ႐ိုးသည္ မာေၾကာသည္။ ကေလးအမႊာျဖစ္ပါက ေခါင္း(၂)လံုး ရွာ၍ရမည္။

ကေလး၏ႏွလံုးခုန္သံနားေထာင္ရမည္။

Vaginal Ecamination (VE)

Mon, 15 Dec 2008 04:01 EST

ေမြးလမ္းဆိုင္ရာစစ္ေဆးမႈ Vaginal Ecamination (VE)

1. အျပင္မွစစ္ေဆးျခင္း၊
2. လက္ႏွစ္ဖက္သံုး၍စမ္းျခင္း။
3. လက္တဖက္ထည့္၍စမ္းျခင္း။
4. ေမြးလမ္းေၾကာင္းထဲစစ္ေဆးရန္ထည့္သည့္ Speculum ကရိယာျဖစ္စစ္ေဆးျခင္း၊

1. အျပင္မွစစ္ေဆးျခင္း၊
အျပင္ပမ္းမွ အေရာင္အဆင္း၊ ယားယံျခင္းလကၡဏာ၊ အလံုး-အႀကိတ္၊ တခုခုဆင္းျခင္း၊ ေမြးေရာဂါရွိ-မရွိ။ ေမြးလမ္းေၾကာင္းႏွင့္ သားအိမ္၀ထိပ္အေရာင္၊ တခုခု ဆင္းျခင္းရွိ-မရွိ၊ အနာ-ေရာဂါ၊ အလံုး-အႀကိတ္ရွိ-မရွိ၊ ေရမႊာေရထြက္ ေန-မေန၊ စအုိအ၀ က်ယ္ေန-မေန။

2. လက္ႏွစ္ဖက္သံုး၍စမ္းျခင္း။
ကိုယ္၀န္(၃)လေအာက္အား ကိုယ္၀န္ရွိ-မရွိ ဤနည္းျဖင့္ စမ္းႏုိင္သည္။ နာက်င္ျခင္းရွိ-မရွိ၊ သားအိမ္ထိပ္၀ပြင့္ေနျခင္းရွိ-မရွိ၊ စမ္းသပ္သူ၏လက္အား သားအိမ္အ၀ သို ့မဟုတ္ ကေလးေခါင္းအား ထိေစရန္ လက္ညွိဳးမည္မွ်ရွည္ရွည္ ထည့္ရသနည္း၊ လက္ ၁ ေခ်ာင္း သုိ႔မဟုတ္ ၂ ေခ်ာင္း အား ေမြးလမ္းေၾကာင္းထဲထည့္သြင္းလ်က္ တျခားလက္တဖက္က ၀မ္းဗိုက္၏ ေအာက္ပိုင္းအား ဖိထားလ်က္စမ္းရသည္။ သားအိမ္၊ အားအိမ္ျပြန္၊ မ်ဴိးဥအိမ္စသည္တုိ႔အား လက္၂ ဖက္ၾကား ဖိစမ္းရသည္၊

3. လက္တဖက္ထည့္၍စမ္းျခင္း။
(၁) သားအိမ္အ၀၏ အက်ယ္အားစမ္းသည္၊ ေမြးဖြါးျခင္း ဒုတိယဆင့္၌ ၀ စင္တီမီတာမွ ၁၀ စင္တီမီတာရွိမည္။
(၂) သားအိမ္လည္ပင္း မည္မွ်ရွည္သနည္းကို စမ္းရသည္၊ ပံုမွန္အားျဖင့္ ၃-၄ စင္တီမီတာရွည္သည္။ ေမြးခါနီးေလ တိုေလျဖစ္ရမည္။
(၃) သားအိမ္အ၀၏ အမာ-အေျပာ့စမ္းသည္၊ ေမြးခါနီးလ်င္ ေျပာ့လာရမည္။
(၄) ကေလး၏ဦးေခါင္းသည္ မိခင္အ႐ိုကြင္းရွိ (အစ္ခ်ီရယ္ စပိုင္း) ႏွစ္ခု၏ အထက္-ေအာက္ မည္သည့္ေနရာတြင္ ရွိေနသနည္း၊ ၎၏ေအာက္၀င္လာလ်င္ အေလးကို ေမြးလမ္းေၾကာင္းက ေမြးႏုိင္သည္။ အရိုးကြင္းမက်ဥ္းဟုေျပာႏိုင္သည္။

4. ေမြးလမ္းေၾကာင္းထဲစစ္ေဆးရန္ထည့္သည့္ Speculum ကရိယာျဖစ္စစ္ေဆးျခင္း၊
ကိုယ္၀န္ရွိ-မရွိ၊ ေမြးလမ္းေၾကာင္းရာဂါရွိ-မရွိ၊ ကိုယ္၀န္ပ်က္လ်င္ သားအိမ္၀ပြင့္-မပြင့္၊ ကင္ဆာ-အနာရွိ-မရွိတို ့အတြက္ စမ္းသည္။

မွတ္သားရန္မ်ား
သားဦးသည္ စုစုေပါင္း ၁၅-၁၆ နာရီၾကာတတ္ၿပီး၊ ေမြးဖူးသူမ်ား၌ ၆-၈ နာရီၾကာတတ္သည္။
ဗိုုက္နာျခင္းသည္ အစပိုင္းက နာခ်ိန္တုိ၍ နားခ်ိန္ၾကာမည္။ ထုိ႔ေနာက္ နားခ်ိန္တုိ၍ နာခ်ိန္ပိုၾကာလာရမည္။ ယင္းျဖစ္စဥ္အား မွတ္သားေနရမည္။
ကေလးထြက္ခါနီးလ်င္ ေရျမြာေပါက္မည္။ တခ်ဴိ႔က ေရျမြာေစာေပါက္ၿပီး၊ အခ်ဳိ႕က ေပါက္သည္ႏွင့္ ကေလးထြက္မည္။
ေရျမြာေပါက္ၿပီး ၁၂ နာရီအတြင္းမေမြးေသးပါက အျမန္ေမြးေစသည့္နည္းလမ္းမ်ား သံုးရေတာ့မည္။ (Oxytocin or Syntocinon သြင္းေပးရသည္။)
ေရျမြာေပါက္လ်င္-ေဖါက္လ်င္ ေရျမြာေရကို ၾကည့္ပါ၊ ၾကည္လင္ေနရမည္။ မေကာင္းသည့္ အနံ႔မရွိရ၊ အေရာင္စိမ္း၊ ညစ္ၿပီးအနံ႔မေကာင္းပါက ကေလးနစ္မြန္းေနသည္ဟု မွတ္ပါ။ ကေလး အထဲတြင္ ၀မ္းသြားျခင္း (Meconium) ေၾကာင့္ျဖစ္သည္။
အဆင့္တုိင္း၌ ေမြးလမ္းေၾကာင္းကို မၾကာမၾကာ စမ္းသပ္ေနရမည္။ သုိ႔ေသာ္ ေသြးဆင္းပါက မစမ္းပါႏွင့္၊ အခ်င္းေရွ႕ေရာက္ေနပါက ေသြးပိုထြက္ေစမည္။
ေမြးေနစဥ္ အဆင့္တိုင္း၌ မိခင္ႏွင့္ ကေလးတုိ႔၏ ႏွလံုးခုန္သည္ကို မျပတ္ စစ္ေဆးပါ။ ေႏွးျခင္း၊ ျမန္ျခင္းသည္ မေကာင္းပါ။
မိခင္၏ေသြး ဖိအားခ်ိန္ကိုလည္း စစ္ေဆးေနပါ၊
ေမြးေနစဥ္ ေသြးေၾကာထဲ ေဆးသြင္းထားေပးႏိုင္သည္။ ေရဓါတ္၊ ဆားဓါတ္ျဖည့္ရန္ႏွင့္ အေၾကာေဆးးသြင္း ေပးရန္ အသံုးက်သည္။
အန္၍အစာမစားေစပါက အန္ျခင္းကို သက္သာမည္။ သို႔ေသာ္ အက္စစ္ပ်ယ္ေဆးေပးရမည္။

ကေလးေမြးေတာ့မည့္အခ်ိန္
၁) Show ေသြးႏွင့္ အခ်ြဲတုိ႔ေရာေနသည့္ (ရွဳိး) ဆင္းျခင္း၊
၂) Anal pressure စအိုအ၀ ၀ိုင္း၍ က်ယ္လာျခင္း၊
၃) Perineum Muscles bulging ညွစ္လိုက္လ်င္ ေမြးလမ္းေၾကာင္းေဘးမွ ၾကြက္သားမ်ား တင္းေဖါင္းလာျခင္း။
၄) Urge မျဖစ္မေနညွစ္ထုတ္ခ်င္လာျခင္း၊
သားအိမ္အ၀သည္ ၁၀ စင္တီမီတာအထိ အက်ယ္လာခ်ိန္၌ မိခင္သည္ မျဖစ္မေန ညွစ္ထုတ္ခ်င္လာသည္။ အေလးက အစာေဟာင္းအိမ္ကို ဖိတုိးသျဖင့္ ၀မ္းသြားခ်င္စိတ္လည္း ျဖစ္လာသည္။ ထုိေၾကာင့္ ဗိုက္နာစခ်ိန္၌ မိခင္အား ၀မ္းခ်ဴေပးထားရမည္။

သားအိမ္အ၀ တေျဖးေျဖးပြင့္လာျခင္း
Stages of Labor ေမြးဖြါးပံုအဆင့္ဆင့္ (၃ ဆင့္)
FRIST STAGE ပဌမအဆင့္၊
ဗိုက္စတင္နာသည္မွ အားအိမ္အ၀လံုး၀က်ယ္သည္အထိ၊
ဗိုက္နာတုိး၍တုိး၍နာမည္။ သားအိမ္အ၀သည္ ေျပာ့လာသည္၊ ပါးလာသည္၊ တုိလာသည္၊ က်ယ္လာမည္၊ (၁၀)စင္တီမီတာအထိ က်ယ္သည္။ ကေလး၏ ျပဳေနသည့္အပိုင္း(ဦးေခါင္း-တင္ပါး)က ေအာက္ဆင္းလာမည္၊ မိခင္သည္ ညွစ္ခ်င္လာမည္၊ သားဦး၌ (၁၅)နာရီ၊ ေနာက္ကေလး၌ (၇)နာရီၾကာ တတ္သည္။

SECOND STAGE ဒုတိယအဆင့္၊
သားအိမ္အ၀ အျပည့္က်ယ္လာသည္မွစ၍ အေလးေမြးထြက္ၿပီးသည္အထိကိုေခၚသည္။ မိခင္က ညွစ္ခ်င္လာမွသာ ဤအဆင့္ကို စႏိုင္သည္။ သားအိမ္အေပၚပိုင္းက ၾကြက္သားမ်ားကညွစ္၊ မိခင္ကလည္း ညွစ္ထုတ္၊ ကေလးက ေမြးလမ္းေၾကာင္းအထဲဆင္းလာရသည္။ ကေလးေခါင္းသည္ ေမြးလမ္းေၾကာင္းမွ ထြက္လ်င္ထြက္ခ်င္း အေပၚသုိ႔ေကာ့တတ္လာသည္။ တဖက္ဖက္သုိ႔လည္သည္။ ထုိေနာက္ ေရွ႕ပခံုးစေမြးသည္။ သားဦးမိခင္သည္ ၄၅ မိနစ္ ၾကာတတ္ၿပီး၊ ေမြးဖူးသည့္မိခင္မ်ားသာည္ ၁၅-၃၀ မိနစ္ၾကာတတ္သည္။ ကေလးေကာင္းေနသ၍ ထိုထက္မကၾကာလည္း ကိစၥမရွိပါ။

THIRD STAGE တတိယအဆင့္၊
ကေလးထြက္ၿပီးေနာက္ အခ်င္းအားထုတ္ေပးျခင္းအဆင့္ကို ေခၚသည္၊ ပဌမ - ဒုတိယ အဆင့္မ်ားကဲ့သို႔ သားဦးႏွင့္ ေမြးဖူးသူမ်ား အၾကား ဤအဆင့္သည္ အခ်ိန္ကြာျခားျခင္းမရွိ၊ ၅-၃၀ မိနစ္ ၾကာႏိုင္သည္။ ၾကာေလေလ ေသြးထြက္မ်ားေလေလ ျဖစ္ႏိုင္သည္။
Ergometrine IM ထုိးေပးပါက ၆-၇ မိနစ္အတြင္းသက္ေရာက္သည္။
Oxytocin (Syntocinon) 10 Units IM ထိုးပါက ၂-၅ မိနစ္ အတြင္းသက္ေရာက္သည္။ ေမြးဖြါးၿပီး ေသြးသြန္ျခင္းကို ကာကြယ္သည္။ အခ်င္းခ်ေပးေနစဥ္ အကူတေယာက္က မိခင္၏ ၀မ္းဗိုက္ေအာက္ နားမွ လက္တဖက္ကို ဆီးစပ္အားထိန္းထားကာ က်န္လက္တဖက္က သားအိမ္၏ထိပ္အား ေအာက္ဆီသို႔ ပြတ္ေျခေပးႏိုင္သည္။

Placenta အခ်င္း

ကေလးႏွင့္ ခ်က္ႀကဳိးကတဆင့္ သားအိမ္သို႔ဆက္ေနေသာ ႀကီးမားသည့္အဂၤါျဖစ္သည္။ ခ်က္ႀကိဳးထဲက ေသြးေၾကာ(၃)ေခ်ာင္းမွတဆင့္ ကေလးသည္ မိခင္ထံမွ အစာအာဟာရကိုရၿပီး၊ အညွစ္အေၾကးစြန္႔ျပစ္သည္။ ေမြးဖြါးခ်ိန္၌ ခ်က္ႀကိဳးသည္ (၂) ေပခန္႔ရွိသည္။ အခ်င္းအိပ္သည္ ပါးလႊာေသာ္လည္း ေတာင့္တင္းၿပီး ထုတ္ခ်င္းေပါက္ ျမင္ႏိုင္သည္။ အတြင္လႊာ၊ အျပင္လႊာတုိ႔ရွိသည္။ အခ်င္းရည္သည္ ၾကည္လင္ၿပီး၊ အ၀ါအႏုေရာင္ရွိသည္။ ကေလးသည္ အခ်င္းအိပ္ထဲရွိအရည္တြင္ ေပါေလာေပၚေနသည္။ ၎အရည္အတြင္း ကေလးသည္ လြတ္လပ္စြာ ႀကီးထြားႏုိင္ၿပီး၊ ကေလးကို အကာကြယ္ေပးထားသည္။ ကေလးအား အကာကြယ္ေပးယံုမက အာဟာရလည္းေပးသည္။

Checking for cord

Thu, 04 Dec 2008 13:34 EST

Checking for cord ခ်က္ႀကဳိးစစ္ေဆးျခင္း၊

ဦးေခါင္းထြက္သည္ႏွင့္ ကေလး၏လည္ပင္း၌ ခ်က္ႀကိဳးပတ္ေနျခင္းရွိ မရွိ စစ္ေဆးရမည္။ ၂၅%သည္ ၁-၂ ပါတ္ ပတ္ေနႏိုင္သည္။ အသာအယာႏွင့္ ျမန္ျမန္ ေလ်ာ့-ေျဖေပးပါ။ မရပါက (စပန္႔ခ်္-ေဖါ့ဆက္ပ္) ႏွစ္ခုကို ၃ စင္တီမီတာ ျခားညွပ္ၿပီး၊ ခ်က္ႀကိဳးကို ျဖတ္ေပးပါ။ ခ်က္ႀကိဳးျဖတ္သည္ႏွင့္ ကေလးအတြက္ ေအာက္စီဂ်င္ မရေတာ့။ ထိုသို႔ျဖစ္လ်င္ ေမြးၿပီးၿပီးခ်င္း အသက္ရွဴကူျခင္း လုပ္ေပးရမည္။

ခ်က္ႀကိဳးမျဖတ္မီ ခ်က္ႀကိဳးထဲကေသြးမ်ားအား ကေလးကုိယ္ထဲေရာက္ေအာင္ လက္ညွိဳး-လက္မ ႏွစ္ေခ်ာင္းႏွင့္ ဆြဲသြင္းေပးပါ။ ခ်က္ႀကိဳးသည္ ၅-၁၅ မိနစ္ၾကာ ခုန္ေနႏိုင္သည္။ ေျခာက္ေအာင္ထားလ်င္ ျမန္ျမန္ေၾကြမည္၊ အရက္ျပန္၊ အုိင္အိုဒင္း ၁-၂% ေဆး ထည့္ေပးရမည္။ ကပ္ေၾကး-ညွပ္တုိ႔အားလံုး ပိုးသတ္ၿပီးျဖစ္ရမည္၊ ၁-၃ ပါတ္အတြင္းခ်က္ေၾကြမည္၊ ကိုယ္၀န္ေဆာင္ စဥ္ ေမးခိုင္ကာကြယ္ေဆး ATT (၂) ႀကိမ္ မထိုးပါက မိခင္ေရာ ကေလးပါ ေမးခိုင္ေရာဂါ ၀င္တတ္သည္။ ေန႔စဥ္ ဂ႐ုစိုက္ရန္ အရက္ျပန္၊ ေရးေႏြး၀တ္သံုးပါ။

ေမြးဖြါးေနစဥ္ ကေလး၏ ခႏၶာကိုယ္အေနအထား ေျပာင္းလဲပံုအဆင့္ဆင့္၊ (၇)မ်ဳိး
၁) Descant ေအာက္သို ့ဆင္းျခင္း၊ ေမြးဖြါးျခင္းျဖစ္စဥ္တေလ်ာက္လံုး မိခင္သားအိမ္၏ ၾကြက္သားမ်ား ညွစ္အားေၾကာင့္ ကေလးသည္ ေအာက္ဖက္သို ့တေျဖးေျဖး ဆင္းလာသည္။

၂) Flexion ဦးေခါင္းငိုက္၍ေကြးျခင္း၊ သားအိမ္၏အေပၚပိုင္းက ေအာက္သို ့ဖိေပးေနစဥ္ ေအာက္က သားအိမ္အ၀၏ ခုခံေနမႈေၾကာင့္ ကေလးေကြးေနမည္။

၃) Internal Rotation အထဲတြင္လွည့္ျခင္း၊ ကေလး၏ဦးေခါင္းအားေအာက္သို ့တြန္းထုတ္ ေပးေနစဥ္ ကေလး၏ကိုယ္သည္ မိခင္၏တင္ပဆံုရိုးကြင္အတြင္အခင္းအက်င္း အေနအထားမွာ ပုခက္ကဲ့သို ့ျဖစ္ေနျခင္းေၾကာင့္ မိခင္၏ေရွ ့ဖက္ဆီသို ့တြန္းပို ့ခံရသျဖင့္ ကေလးသည္ လည္ပင္းေနရာက အနည္းငယ္လည္လာမည္။

၄) Extension of the head ဦးေခါင္းအားဆန္႔ထုတ္ျခင္း၊ ထုိ႔ေနာက္ ကေလး၏ဦးေခါင္းသည္ မိခင္၏ ဆီးစပ္႐ိုးေအာက္မွ ဆန္႔ထြက္လာစဥ္ ေခါင္းေမာ့လာရသည္။

၅) Restitution ဦးေခါင္းအား ကိုယ္ႏွင့္ အလိုက္သင့္ရန္လည္ျခင္း၊ အထဲရွိစဥ္က အနည္းငယ္ ေဘးသုိ႔လွည့္ခဲ့ရသည္ကို ျပန္ျပင္ျခင္းျဖစ္သည္။ ထုိအခါ ဦးေခါင္းႏွင့္ ပခံုးတုိ႔ တသားတည္းျပန္ျဖစ္လာသည္။

၆) Internal rotation of the shoulders အထဲ၌ ပခံုးလည္ျခင္း၊ ဦးေခါင္းထြက္ၿပီးခ်ိန္ အထဲတြင္ က်န္ေနေသးသည့္ ပခံုးသည္ ဦးေခါင္းအထဲ၌ ရွိစဥ္ကဲ့သုိ႔ အတြင္းလွည့္ျခင္းျဖစ္လာသည္။ ထုိသို႔ျဖစ္ျခင္းေၾကာင့္ ပခံုးတဖက္က အျခားတဖက္ထက္ ေရွ႕ေရာက္လာရသည္။ တဖက္သည္ မိခင္၏ ဆီးစပ္႐ိုး ေအာက္၌၎၊ အျခားတဖက္က မိခင္၏ မီးေညွာင္း႐ိုးဖက္၌၎ ရွိေနသည္။ ထုိေၾကာင့္ ထြက္ၿပီးသား ကေလး၏ဦးေခါင္းသည္ မိခင္၏ေပါင္တဖက္ဖက္သုိ႔ မ်က္ႏွာမူသြားသည္။

၇) Lateral flexion ေဘးသုိ႔ေကြးျခင္း၊ ေရွ႕ပခံုးကစထြက္သည္။ ေနာက္ပခံုးလည္းအလားတူ လုိက္ထြက္လာသည္း ထုိျဖစ္စဥ္သည္ ကေလး၏ခႏၶာကိုယ္သည္ ေဘးတဖက္သုိ႔ ေကြး၍ျဖစ္ရသည္။

Birth of the shoulders ပခံုးေမြးျခင္း၊
ကေလးဦးေခါင္းေမြးၿပီးလ်င္ ကေလး၏နားရြက္ႏွစ္ဖက္ေနရာမွ မိမိ၏ လက္ႏွစ္ဖက္ျဖင့္ ကေလးပခံုးအားကိုင္ပါ၊ မိခင္က ေနာက္တႀကိမ္ ညွစ္သည္ႏွင့္ ကေလးဦးေခါင္းအား မိခင္၏ ေအာက္ဖက္ဆီသို႔ အနည္းငယ္ဆြဲယူေပးပါ၊ ပဌမပခံုးကို ထုိသုိ႔ေမြးေပးၿပီးလ်င္ ေနာက္ပခံုးေမြးရန္ အေလးအား အထက္ဆိီသိုု႔ ပင့္တင္ေပးရမည္။

အခ်ိန္မတိုင္မီ ေရျမြာေပါက္ျခင္း၊
၁၀%ေသာ ေမြးလူနာမ်ားတြင္ျဖစ္တတ္သည္။ ေရျမြာရည္မ်ား ဆင္းလာမည္၊ တစိမ့္စိမ့္ ဆင္းႏိုင္သည္။ အမ်ားအျပားဆင္းႏိုင္သည္။ ပန္းထြက္သလို ဆင္းႏိုင္သည္။ ေရျမြာေပါက္သည္ႏွင့္ ဆရာ၀န္-ဆရာမ ျပရမည္၊ ေရျမြာေပါက္ၿပီး၊ ၂၄-၄၈ နာရီအတြင္း မေမြးပါက ေရာဂါပိုး၀င္မည္။ ပ႗ိဇီ၀ေဆးေပးရမည္။

အခ်ိန္လြန္ေသာ္လည္း မေမြးေသးျခင္း၊
၄၁-၄၃ ပါတ္အထိ မေမြးေသးပါက ေနာက္က်သည္။ ျပႆနာမႀကီးပါ။ ကေလးေကာင္းမေကာင္းၾကည့္ပါ။ ကေလးမေကာင္းဟုထင္က ခြဲေမြးရေတာ့မည္။

ကူညီလုပ္ေဆာင္ေပးရသည့္ ေမြးဖြါးျခင္း၊
အခ်င္းအားလက္ျဖင့္ထုတ္ေပးရျခင္း၊ Manual removal of placenta
အခ်င္းသည္ ေတာ္ေတာ္ႏွင့္မက်ပါက လက္ျဖင့္ထုတ္ယူရမည္။ လက္တဖက္က ခ်က္ႀကိဳးတေလ်ာက္မွေန၍ ေမြးလမ္းေၾကာင္းထဲသြင္းပါ။ က်န္လက္တဖက္က ဗိုက္အေပၚမွေန၍ သားအိမ္၏ထိပ္ပိုင္းအား ထိန္းထားလ်က္၊ အထဲလက္က အခ်င္းကို ေျဖးေျဖးခ်င္းဆဲြထုတ္ရသည္။ အခ်င္းကိုလည္း ခြါယူရတတ္သည္။ မိမ္၏လက္သည္ တေထာင္ဆစ္ခန္႔အထိသာ သားအိမ္ထဲ ၀င္ရ တတ္သည္။ လိုအပ္လ်င္ ေမ့ေဆးေပးသည္။

Episiontomy ေမြးလမ္းေၾကာင္းခ်ဲ႕၍ေမြးေပးျခင္း၊
သားဦးတြင္ လုပ္ေပးရတတ္သည္။ သားအိမ္အ၀ လံုး၀ပြင့္၍ ကေလး၏ဦးေခါင္းထြက္ခါနီးမွလုပ္ရမည္။ ထံုေဆးထိုးေပးၿပီး၊ ေမြးလမ္းအ၀၏ ေအာက္ပိုင္းအလည္ေနရာမွေန၍ ေဘးတဘက္သုိ႔ ၄၅ ဒီဂရီ ေစာင္းကာ ၂ လကၡခန္႔ ကပ္ေၾကးျဖင့္ ကိုက္ေပးရသည္။ ထုိသုိ႔ု ကုိက္ျခင္းမွာ အတြင္းဆံုးက ေမြးလမ္းေၾကာင္းအား ဖံုးထားသည့္အေရျပား၊အထဲကၾကြက္သားႏွင့္ အျပင္အေရျပား၊ (၃) မ်ဴိးတုိ႔ ပါသည္။

ျပန္ခ်ဳပ္လ်င္လည္း ယင္းအလႊာ (၃) မ်ဳိးကို အစီအစဥ္အတိုင္း
(၁) ေမြးလမ္းေၾကာင္း အားဖံုးထားသည့္ အေရျပားအား (ကက္တ္ဂတ္ ၃-၀)ျဖင့္ ဆက္တိုက္ ခ်ဳပ္နည္းျဖင့္၎၊ Catgut 3/0 for vagina
(၂) အထဲက ၾကြက္သားအား (ကက္တ္ဂတ္ ၃-၀ သို ့မဟုတ္ ၂-၀)ျဖင့္ တခါခ်ဳပ္-တခါျဖတ္ နည္းျဖင့္၎၊ Catgut 2/0 or 3/0 for muscle
(၃) အျပင္ကအေရျပားအား အပ္ခ်ည္-ပိုးႀကိဳးျဖင့္တခါခ်ဳပ္-တခါျဖတ္နည္းျဖင့္၎ ခ်ဳပ္ေပးရသည္။ thread or silk or nylon for skin

အခ်င္းထြက္ၿပီးလ်င္ၿပီးခ်င္း ခ်ဴပ္ေပးရသည္။
ခ်ဳပ္႐ိုးကို(အင္တီဆက္ပတစ္) ေဆးရည္ျဖင့္ ေန႔စဥ္ႏွင့္ ၀မ္းသြး- ဆီးသြားၿပီးတိုင္း ေဆးေပးရမည္။ အနာမရင္းေစရန္ ပ႗ိဇီေဆး ေပးရမည္။ အနာသက္သာေစရန္ ေဆးလည္းေပးရမည္။ (၅)ရက္ ၾကာလ်င္ အျပင္ဆံုး အေရျပားခ်ဳပ္သည့္ ခ်ဳပ္႐ိုးကို ေျဖေပးရမည္။

Perineal Tear and Repair ေမြးဖြါးၿပီးစုတ္ၿပဲျခင္းကို ခ်ဳပ္ေပးျခင္း၊
အဆင့္(၁) ေမြးလမ္းေၾကာင္းဖံုးသည့္အေရျပားစုတ္ျခင္း၊
အဆင့္(၂) ေမြးလမ္းေၾကာင္းဖံုးသည့္အေရျပာႏွင့္ ၾကြက္သားစုတ္ျခင္း။
အဆင့္(၃) ေမြးလမ္းေၾကာင္းဖံုးသည့္အေရျပား၊ ၾကြက္သားႏွင့္ စအိုအားထိန္းသည့္ Anal sphincter စုတ္ျခင္း။
အဆင့္(၄) ေမြးလမ္းေၾကာင္းဖံုးသည့္အေရျပား၊ ၾကြက္သားႏွင့္ စအိုအားထိန္းသည့္ Anal sphincter စုတ္ျခင္း၊ အစာေဟာင္းအိမ္ Rectum စုတ္ျခင္း၊

ေမြးလမ္းေၾကာင္းေအာက္အလယ္ေနရာမွ စအိုဆီသုိ႔ စုပ္ၿပဲသြားတတ္သည္။ Episiotimy ေမြးလမ္းေၾကာင္းခ်ဲ႕၍ ေမြးေပးျခင္း ခ်ဳပ္နည္းအတိုင္းခ်ဳပ္ရသည္။ အကယ္၍ စအိုထိန္း ၾကြက္သားကြင္းအား ထိပါက ၎ကိုလည္း ခ်ဳပ္ေပးရမည္။
အနာက်က္သည္အထိ ၀မ္းခ်ဳပ္ေစရန္ လုပ္ေပးရသည္။ ခ်ဳပ္႐ိုးကို (အင္တီဆက္ပတစ္) ေဆးရည္ျဖင့္ ေန႔စဥ္ႏွင့္ ၀မ္းသြား-ဆီးသြားၿပီးတိုင္း ေဆးေပးရမည္။ အနာမရင္းေစရန္ ပ႗ိဇီ၀ေဆး ေပးရမည္။ အနာသက္သာေစရန္ ေဆးလည္းေပးရမည္။ (၅) ရက္ၾကာလ်င္ အျပင္ဆံုး အေရျပားခ်ဳပ္သည့္ ခ်ဳပ္႐ုိးကို ေျဖေပးရမည္။
အဆင့္ (၃) ႏွင့္ အဆင့္ (၄)ဆိုလ်င္ ခ်ဳပ္ရိုးထပ္လိုမည္။ အထူးၾကြမ္းက်င္ဘို ့လိုသည္။

ျမန္ျမန္ေမြးေအာင္လုပ္ေပးျခင္း၊ Induction and augmentation of labour
Induction of labour အလိုလိုမဟုတ္ပဲ ေမြးေအာင္လုပ္ေပးျခင္း၊
ေကာင္းသည့္ဗိုက္နာျခင္းဆုိသည္မွာ ၁၀ မိနစ္လ်င္ ၄၀ စကၠန္႔ၾကာ ၃ ႀကိမ္ဗိုက္နာျဖစသည္။ Artigicial rupture of membranes (ARM)ေရမြာကို ဆရာ၀န္-ဆရာမက ေစာ၍ ေဖါက္ေပးျခင္းျဖင့္ မနာေသးသည့္ဗိုက္ကို နာလာေစႏိုင္သည္။
Augmentation of labour ျမန့္ျမန္ေမြးေအာင္လုပ္ေပးျခငfး၊ သားအိမ္အ၀သည္ ေမြးဖြါးရန္ျဖစ္ႏိုင္ပါက Oxytocin (Syntocinon) 10 Units in drip သြင္းေပးရသည္။

ျပႆနာမ်ား
Fetal Distress ေမြးခါစကေလးဒုကၡေရာက္ျခင္း၊
ေအာက္စီဂ်င္မ၀ျခင္းကိုဆိုလိုသည္။ ကေလးႏွလံုးခံုႏွဳန္းေျပာင္းမည္၊ ကေလးျမန္ျမန္ေမြးေအာင္လုပ္ေပးရမည္၊ ေရျမြာေရေနာက္မည္၊

Breathing Problems အသက္မရွဴသည့္ျပႆနာ၊
ခ်ြဲစုပ္ျခင္း ေလမႈတ္သြင္းေပးျခင္း၊ အဆုပ္ကို ဖိေပးျခင္း၊ ေအာက္စီဂ်င္ ေပးျခင္းတုိ႔လုပ္ေပးရမည္။

Stoulder Dystocia ကေလးပုခံုးၾကပ္ေနျခင္း၊
ႀကဳိးစား၍မရက ခဲြေမြးရတတ္သည္။

Prolapsed Umbilical Cord မေမြးမီ ခ်က္ႀကိဳးႀကြံထြက္ေနျခင္း၊
၁၀၀၀ လ်င္ ၁ ေယာက္ ျဖစ္တတ္သည္။ ကေလးဆီ ေသြးမေလ်ာက္ျဖစ္တတ္သည္။ ႀကိဳးစား၍မရက ခြဲေမြးရတတ္သည္။

Nuchal Cord ခ်က္ႀကိဳး လည္ပင္းပတ္ေနျခင္း၊
ျပႆနာမႀကီးတတ္ပါ။ ေခါင္းထြက္ထြက္ခ်င္ ခ်က္ၾကိဳးကို ေျဖေပးရမည္။

Risk Factor during Pregnancy ကိုယ္၀န္ေဆာင္စဥ္ေတြ႕ႏိုင္ေသာ အႏၱရာယ္မ်ား၊
အသက္ ၁၅ ႏွစ္ေအာက္ကိုယ္၀န္ေဆာင္လ်င္ (ပီအီးတီ)ျဖစ္ႏိုင္ေျခမ်ား၊ အေလးခ်ိန္မပည့္သည့္ ကေလးေမြးႏုိင္၊ အသက္ ၃၅ ႏွစ္အထက္ျဖစ္လ်င္ ေသြးဖိအားမ်ားတတ္၊ ဆီးခ်ဳိျဖစ္တတ္၊ ျပႆနာမ်ားတတ္၊ ေပါင္ခ်ိန္ (၁၀၀) ေအာက္မိခင္ ျဖစ္ပါက ကေလးေပါင္ခ်ိန္ နည္းတတ္၊ ၀လြန္းသည့္ မိခင္၏ ကေလးလည္း ၀လြန္းတတ္၊ (ပီအီးတီ) ျဖစ္ႏိုင္ေျခမ်ား၊ မိခင္ အရပ္ ၅ ေပ ထက္နည္းက အ႐ိုးကြင္းက်င္းတတ္သည္။

Problems in a Previous Pregnancy ယခင္ကိုယ္၀န္ေဆာင္စဥ္က ျပႆနာမ်ား၊
ယခင္ကေလးေမြးစဥ္က ခက္လ်င္ ေနာက္ကိုယ္၀န္မ်ားလည္းခက္တတ္၊
ဆီးခ်ဳိရွိသည့္မိခင္မွ ၀လြန္းေသာ ကေလးေမြးတတ္၊
(အာရ္အိတ္ခ်္-ဖက္တာ) မတည့္က အေလးကိုေသြးလဲေပးရသည္၊
ကေလးအေမြးမ်ားက သားအိမ္ညွစ္အားေလ်ာ့တတ္သည္။

Disorders present before Pregnancy ကိုယ္၀န္မေဆာင္ရွိေနေသာ ျပႆနာမ်ား၊
1. Heart Disease ႏွလံုးေရာဂါ၊
2. High Blood Pressure ေသြးတိုးေရာဂါ၊
3. Anemia ေသြးအားနည္းေရာဂါ၊
4. Kidney Disorders ေက်ာက္ကပ္ေရာဂါ၊
5. Seeizure Disorders အတက္ေရာဂါ၊
6. Sexually Transmitted Diseases လိင္မွတဆင့္ကူးစက္ေရာဂါ၊
7. Diabetes ဆီးခ်ဳိေရာဂါ၊
8. Liver and Gallbladder Disorders အသဲ၊ သည္းေျခလမ္းေရာဂါ၊
9. Asthma ပန္းနာ၊
10. Autoimmune Disorders မတည့္သည့္ေရာဂါ၊
11. Rheumatoid arthritis ေလးဘက္နာေရာဂါ၊
12. Fibroids သားအိမ္အလံုး၊
13. Cancer ကင္ဆာ၊

Postdelivery (postpartum) period (PN Care) ေမြးဖြားၿပီးေနာက္ေစာင့္ေရွာက္ေပးျခင္း၊
ေမြးၿပီး ၆-၈ ပါတ္ကာလကိုေခၚသည္။ သာမန္အားျဖင့္ ျပႆနာမရွိ၊ PPH ေခၚ ေမြးၿပီးေသြးသြန္ျခင္း၊ ဆီးအိမ္၊ေက်ာက္ကပ္ေရာင္ျခင္းတုိ႔ျဖစ္တတ္သည္။ ႏို႔ေရာင္ျခင္း၊ ႏို႔နာျဖစ္ျခင္း၊ အေနအထိုင္ ခက္ခဲျခင္း၊ ေမြးၿပီးနာက်င္ျခင္း၊ လိပ္ေခါင္းျဖစ္ျခင္း၊ ႐ုပ္ပိုင္းအေျပာင္းးအလဲမ်ားျဖစ္ျခင္း၊
Lochia (ေလာခီရာ) ေမြးဖြါးၿပီးအရည္ဆင္းျခင္း၊ အေရာင္နီသည္။ ၂-၃ ရက္ေနာက္ ပန္းေရာင္ျဖစ္လာသည္၊ ၁၀ ရက္ေနာက္ပိုင္း အျဖဴေရာင္၊ အ၀ါေရာငျဖစ္လာသည္။ နည္းလာမည္၊ ၇-၁၀ ရက္ထက္မပို၊
Menstrual Periods ရာသီဆင္းျခင္း၊ ၇-၉ ပါတ္ေနလ်င္ ရာသီျပန္ဆင္းမည္၊ အစတြင္ ရက္တုိ၍ နည္းမည္၊ ေနာက္မွ ပံုမွန္ျဖစ္မည္။ ႏို႔တိုက္ေနလ်င္ ၾကာမွဆင္းႏိုင္သည္။ ဆက္တိုက္ကိုယ္၀န္ရွိသြားတတ္ေသးသည္။
Warning Sign သတိေပးခ်က္မ်ား၊
အပူခ်ိန္ ၁၀၄၊ ပ်ိ ့-အန္ျခင္း၊ ဆီးပူ၊ ဆီးေအာင့္ျခင္း၊ ေသြးဆင္းမ်ားလြန္းျခင္း၊ ရင္ပတ္နာျခင္း ေခ်ာင္းဆိုးျခင္း၊ ႏို႔နာ၍ေရာင္ျခင္း၊ မီးဖြါးရာေနရာ ပတ္၀န္းက်င္က အလြန္နာျခင္း၊

ေမြးကင္းစကေလး၏ အလိုလိုတုိ႔ျပန္မႈ (၃) မ်ဳိး၊
၁) အသံျပင္းျပင္းေပးပါက လက္-ေျခမ်ား ဆန္႔ထုတ္တတ္သည္၊
၂) ပါးတဖက္ကို ထိေပးပါက ၎ဖက္သို႔ ေခါင္းလွည့္သည္။
၃) ပါးစပ္ထဲ တခုခုထည့္က စုပ္တတ္သည္။

မေမြးမီေသြးဆင္းျခင္း Antepartum haemorrhage (APH)
ဆင္တူ႐ိုးမွားမ်ား၊
1. Heavy Show (ရွိဳး) အမ်ားႀကီးဆင္းျခင္း၊
2. Placental Abruption အထဲတြင္အခ်င္းကြာျခင္း၊
3. Placental Uterus အခ်င္းေရွ႔ေရာက္ျဖစ္ျခင္း၊
4. Rupture Uterus သားအိမ္ကြဲျခင္း၊ သားအိမ္ကြဲပါက ေသြးသည္ ေမြးလမ္းမွ၎ ၀မ္းဗိုက္ထဲသုိ႔ ၎ ထြက္မည္၊
5. ေမြးလမ္း၏ တျခားေနရာမွေသြးဆင္းျခင္း၊
6. သားအိမ္အ၀ေရာဂါမွဆင္းျခင္း၊ ခိုက္မိ၍၎၊
7. ကင္ဆာေၾကာင့္ဆင္းျခင္း၊

Abruptio Placentae (Placental Abruption)

Thu, 04 Dec 2008 13:31 EST

သားအိမ္တြင္း၌ အခ်င္းကြာျခင္း၊ Abruptio Placentae (Placental Abruption)

ကိုယ္၀န္ (၂၀) ပါတ္ေနာက္ပိုင္း သားအိမ္ထဲတြင္ အခ်င္းကြာျခင္းျခစ္သည္။ ၁% ျဖစ္တတ္၊ ၂၀-၄၀% ေသေစတတ္၊ မိခင္ ေသြးအားနည္းမည္၊ ေသြးသြင္း ေပးရမည္၊ (ေရွာ့ခ္)ရတတ္သည္၊ ကေလးဒုကၡေရာက္တတ္သည္။
လကၡဏာမ်ား၊
ဗိုက္ဆက္တိုက္နာမည္၊ ဗိုက္တင္းမည္။ ေသြးဆင္းမည္၊ ေသြးအားနည္းျခင္းလကၡဏာ မ်ားေတြ႕ရမည္၊
အခ်င္းေရွ႕ေရာက္ျဖစ္ျခင္း၊ Placenta Previa
အေရးေပၚကိစၥျဖစ္သည္။ အခ်င္းတည္သည့္အေနအထားမမွန္ျခင္း၊ ၀.၅ ရာခိုင္ႏွဳန္းျဖစ္ႏ္ိုင္သည္။ မေမြးမီေသြးဆင္းျခင္း APH ၏အေၾကာင္းရင္းျဖစ္သည္။ ကိုယ္၀န္ (၂၀) ပါတ္မွ မေမြးမီအထိအတြင္း ေသြးဆင္းျခင္းျဖစ္မည္၊ ဗိုက္မနာဘဲေသြးဆင္းသည္။ ေသြးအားနည္းျခင္းလကၡဏာမ်ား ေတြ႕ရသည္။ မိခင္ေရာ ကေလးပါ အႏၱရာယ္ရွိသည္။ ေမြးလမ္းေၾကာင္းမွေမြး၍မရ၊ ခြဲေမြးေပးရမည္။ ေမြးလမ္းေၾကာင္း စမ္းသပ္ျခင္းမလုပ္ရ၊

ပံုမွန္အခ်င္းတည္ေနပံုႏွင့္ အခ်င္းေရွ ့ေရာက္တည္ေနပံု
Placebtal Praevia အခ်င္းေရွ႕ေရာက္ျခင္း (၃) မ်ဳိး၊
၁) အခ်င္းသည္ သားအိမ္အ၀ထိေသာ္လည္း သားအိမ္၀အားမဖံုး၊
၂) အခ်င္းသည္ သားအိမ္၀အား တ၀က္တပ်က္ဖံုးသည္။
၃) အခ်င္းသည္ သားအိမ္၀အား လံုး၀ဖံုးသည္။

ကေလးတေယာက္မကျဖစ္ျခင္း Multiple Pregnancy
အေလးခ်ိန္မ်ား၊ အရြယ္ႀကီး၊ (ေမာနင္းဆစ္ကနက္စ္)ပိုျဖစ္သည္။ ႏွလံုးခုန္သံ(၁) ခုမၾကားရမည္၊ အမ်ဳိးထဲအမႊာေမြးဖူးသူ ျဖစ္တတ္သည္။ ႏွစ္မ်ဳိးျဖစ္ႏိုင္သည္။
1. Non-identical twins မတူေသာ မ မ်ဳိးဥ (၂)ခုႏွင့္ က်ားသုတ္ပိုး (၂)ခုတုိ႔မွ သေႏၶတည္ျခင္းအမႊာ၊
2. Identical twins တူေသာ မ မ်ဳိးဥ (၁) ခုႏွင့္ က်ားသုတ္ပိုး (၁) ခုတုိ႔မွ သေႏၶတည္ၿပီး (၂) ေယာက္ျဖစ္လာသည့္ အမႊာကေလးမ်ား၏ ႐ုပ္လကၡဏာ၊ စိတ္တုိ႔လည္း တူညီၾကသည္။

Breech Presentation တင္ပါးဆံုျပဳျခင္း၊
ကေလးသည္ ေမြးဖြါးသည့္ လမ္းေၾကာင္း၌ တင္ပါးဆံုႏွင့္ ရွိေနျခင္းကို ေခၚသည္။ ပုံမွန္ေမြးယူ၍ရသည္။ သုိ႔ေသာ္ ကေလးႏွင့္ ခ်က္ႀကိဳးတုိ႔အား ထိခိုက္ဒဏ္ရာရတတ္သည္။

တင္ပါးဆံုျပဳျခင္းအား External cephalic version ကေလးအေနအထားအား ၀မ္းဗိုက္အျပင္ဖက္မွလွည့္ေပးျခင္း၊
ေအာက္ပါအမ်ိဳးသမီးမ်ားကို လုပ္ေပး၍မရ၊ ေမြးလမ္းေၾကာင္းက ေသြးယိုေနသူ၊ အခ်င္းက သားအိမ္၀ေရာက္ေနသူ၊ အေလးေသးလြန္းသူ၊ ေရျမြာေရနည္းလြန္းသူ၊ ကေလးႏွလံုးခုန္မမွန္သူ၊ ေရျမြာေစာေပါက္ထားသူ၊ အမႊာကေလး၊
အႏၱရာယ္မ်ား၊ ကေလးေစာေမြးျခင္း၊ ေရျမြာေစာေပါက္ျခငး္၊ ေသြးထြက္ျခင္း(ကေလး၊ မိခင္)၊ ကေလးဒုကၡေရာက္ျခင္း၊ ျပင္ေပးၿပီးမွ ျပန္ျဖစ္ျခင္း၊
ေမြးမည့္ရက္ႏွင့္ နီးပါက၎၊ ေရျမြာေရလံုေလာက္ပါက၎၊ ကေလးေမြးမ်ားသူျဖစ္ပါက၎၊ ကေလးအေလးခ်ိန္ မနည္းပါ၎၊ အခ်င္းပံုမွန္ျဖစ္ေနပါ၎ ေအာင္ျမင္မည္။ ၆၅% ေအာင္ျမင္သည္။

တင္ပါးဆံုျပဳျခင္း၌ ေအာက္ပိုင္းေမြးေပးျခင္း၊
သားအိမ္အ၀လံုး၀ပြင့္ၿပီး ကေလး၏တင္ပါးသည္ ေမြးလမ္းထဲ ဆင္းလာသည္ႏွင့္ မိခင္အား ဗိုက္နာသည္ႏွင့္ ညွစ္ရန္ေျပာပါ၊ လိုအပ္ပါက ေမြးလမ္းေၾကာင္းအ၀ခ်ဲ႕ေပးပါ၊ ခါး၏ ေအာက္ပိုင္းထက္သည္အထိ ကေလး၏တင္ပါးကို စေမြးပါ၊ ထို႕ေနာက္ ပခံုး႐ိုးကိုျမင္ရမည္၊ တင္ပါးကိုကိုင္ပါ၊ ဆဲြမထုတ္ပါႏွင့္၊ ေျခတဖက္ထြက္မလာေသးက ေမြးေပးပါ၊ ဒူးဆစ္ကို ေကြးေအာင္ ျပင္ေပးပါ၊ တဖက္ခ်င္းလုပ္ပါ၊ ေျချခင္း၀တ္အား ကိုင္၍ ေျခေထာက္ေမြးေပးပါ၊ တဖက္ခ်င္းလုပ္ေပးပါ၊ ေျခေထာက္ပို္င္းေမြးေပးစဥ္ ကေလးအား ဆဲြမထုတ္ပါႏွင့္၊ ကေလး၏တင္ပါးကို မိမ္၏ လက္ႏွစ္ဘက္ႏွင့္ ကိုင္ပါ၊ ခႏၶာကိုယ္အား မကိုင္ပါႏွင့္ ေက်ာက္ကပ္၊ အသဲတုိ႔အား ထိခိုက္ေစႏိုင္သည္။

တင္ပါးဆံုျပဳျခင္း၌ လက္မ်ားေမြးေပးျခင္း၊
လက္မ်ားအလိုလုိထြက္လာပါေစ၊ လုိအပ္ပါက ကူညီေပးပါ၊
ကေလး၏၀မ္းဗိုက္ကို မိခင္၏၀မ္းဗိုက္ဆီသုိ႔ ျမွင့္ေပးျခငး္ျဖင့္ ကေလးလက္မ်ားေမြးရန္ လြယ္ကူေစသည္၊
လက္ေမြးထုတ္ရန္ကူညီဖို႔ မိမိ၏လက္ ၁-၂ ေခ်ာင္းအား ကေလး၏တေဒါင္ဆစ္ အေကြးပိုင္းထဲထည့္၍ ကေလး၏လက္အား ေကြးထားေစကာ ကေလး၏ မ်က္ႏွာ၏ေရွ႕မွ ေမြးထုတ္ေပးရမည္၊

တင္ပါးဆံုျပဳျခင္း၌ ကေလး၏ေျခတဖက္ထြက္ေနျခင္း၊
ေနာက္ေျခတက္ေမြးမရပါက ခြဲေမြးရမည္၊ အကယ္၍ လမေစ့ကေလး အသက္ရွင္ရန္ လမ္းမရွိက ေမြးလမ္းမွ ပင္ေမြးေပးႏိုင္သည္၊
အကယ္၍ ကေလး၏လက္မ်ားသည္ ဆန္႔တန္းေနပါက Lovset’s manoeuvre လုပ္ပါ၊
ကေလးအား တင္ပါးမွကိုင္၍ ကိုယ္တ၀က္လွည့္ပါ၊ ေအာက္ဖက္ဆီသုိ႔ဆဲြေပးပါ၊ ေနာက္ေက်ာဖက္ ေရာက္ေနေသာ ကေလး၏လက္သည္ ေရွ႕ေရာက္လာကာ ဆန္႔ေနသည့္ကေလး၏လက္က ထြက္ရန္လြယ္ကူလာမည္၊ မိမိ၏ လက္ေခ်ာင္း ၁-၂ ေခ်ာင္းက ကေလး၏လက္အား ကေလး၏ေရွ႕မ်က္ႏွာဖက္က အသာအယာ ဆန္႔တန္းဆဲြထုတ္ ေပးရမည္၊ က်န္လက္ကိုလည္း ေမြးထုတ္ေပးပါ၊
ကေလးအားလွည့္ေပး၍မရပါက ကေလး၏ေရွ႔ပခံုး(ေနာက္ဖက္တြင္ရွိေသာပခံုး) ကိုေမြးေပးပါ၊ ကေလးအား ေျချခင္း၀တ္ ေနရာမွ အထက္ကို ေျမာက္ကိုင္ပါ၊ ကေလး၏ကိုယ္အား မိခင္၏တင္တဖက္ ဆီသုိ႔ဆဲြယူပါ၊ ကေလး၏ေနာက္ဖက္က ဦးစြာ ေတြ႔မည့္ ပခံုးအားေမြးေပးပါ၊ ထို႕ေနာက္ ကေလး၏လက္မ်ားေမြးထုတ္ပါ၊ ထို႕ေနာက္ ေျခမ်က္စိကကိုင္၍ ကေလးအား ေအာက္ဖက္သုိ႔ ခ်ကာ ဒုတိယပခံုးကို ေမြးေပးပါ၊ ဆက္လက္၍ လက္ေမြးေပးပါ၊

တင္ပါးဆံုျပဳျခင္း၌ ကေလးဦးေခါင္းကိုေမြးေပးျခင္း၊ Mauriceau Smellie Veit Manoeuvre
မိမိ၏လက္အား ကေလး၏ေပါင္ႏွစ္ဖက္ထဲမွ သြင္း၍ ကေလး၏၀မ္းဗိုက္၊ ရင္ပတ္ေရွ႕မွ မတင္ထားပါ၊ ကေလး၏မ်က္ႏွာသည္ ေအာက္ဖက္လွည့္ေနသည္၊ မိမိ၏လက္ညွဳိးအား ကေလး၏ပါးစပ္ထဲသုိ႔ ထည့္၍၎၊ မိမိ၏လက္ညွိဳးႏွင့္ လက္ခလယ္တုိ႔အား ကေလး၏ပါး႐ိုးတဖက္စီသုိ႔၎ထား၍ ကေလး၏ေမး႐ုိးအားဆြဲခ်၍ ကေလး၏ဦးေခါင္းကို ေကြးပါေစ၊ မိမိ၏က်န္ လက္တဖက္အား ကေလး၏ ပခံုးႏွစ္ဖက္မွကိုင္ပါ၊ ၎လက္၏ လက္ေခ်ာင္း ၁-၂ ေခ်င္းျဖင့္ ကေလး၏ဦးေခါင္းအား ေကြးေစေအာင္ကူညီဖိေပးပါ၊ ထို႕ေနာက္ ကေလးအား ေအာက္သုိ႔ဆဲြယူပါ၊ လက္ေထာက္ ဆရာမတဦးက မိခင္၏ဆီးစပ္႐ိုး အထက္နားမွ လက္ျဖင့္ ဖိျခင္းျဖင့္ ကေလး၏ဦးေခါင္း ေကြးေအာင္ အကူအညီေပးႏိုင္သည္။

တင္ပါးဆံုျပဳျခင္း၌ ကေလးဦေခါင္းေမြးမရျခင္း၊
ဆီးျခဴေပးပါ၊ ကေလး၏ကိုယ္အား အ၀တ္ျဖင့္ပတ္ထားပါ၊ အထူးျပဳလုပ္ထားသည့္ (ေဖါ့ဆက္ပ္) ျဖင့္ ေမြးေပးရသည္။ တခါတရံ ကေလးဦးေခါင္းအား မိခင္၏၀မ္းဗိုက္ ဆီးစပ္အထက္နားမွ ဖိတြန္းေပးႏိုင္သည္၊

တင္ပါးဆံုျပဳျခင္း၌ ေရာဂါပိုးကာကြယ္ရန္ ပ႗ိဇီ၀ေဆးမ်ား၊
Ampicillin 2 g IV + Metronidazole 500 mg IV or
Cefazolin 1 g IV + Metronidazole 500 mg IV
တင္ပါးဆံုကေလး ေမြးေပးအၿပီး၊ ကေလးကို ခြ်ဲစုပ္ေပးပါ၊ ခ်က္ႀကိဳးျဖတ္ပါ၊ ေမြးၿပီး ၁ မိနစ္အတြင္း Oxytocin 10 units IM with 1 minute of delivery ေပးပါ၊

ကိုယ္၀န္ေသြးဆိပ္တက္ျခင္း (မတက္မီအဆင့္) Pre-eclampsia (PET)
(၁) ေသြးဖိအားတက္ျခင္း၊ High Blood Pressure
(၂) ဆီးထဲ၌(ပ႐ိုတင္း)ဓါတ္ပါေနျခင္း Urine Albumin ႏွင့္
(၃)ကိုယ္ေရာင္ျခင္း Oedema လကၡဏာမ်ားရွိျခင္း၊

တခါတရံကိုယ္၀န္ဖ်က္ေပးရသည္အထိ ဆိုးတတ္သည္၊ ေမြးၿပီး (၆)ပါတ္အထိလည္း ျဖစ္တတ္သည္။ PET သည္ သားဦးကိုယ္၀န္တုိ႔၌ ၅-၇% ျဖစ္တတ္သည္။ တတိယ (၃) လပိုင္းတြင္ ပိုျဖစ္တတ္သည္။
ကုသရန္၊ ေဆးခန္းကို မွန္မွန္လာျပေစပါ၊ ဆီး၊ ေသြးဖိအားမ်ားစစ္ပါ၊ ကေလးေမြးလ်င္ ျပန္ေကာင္းသည္၊ ေသြးက်ေဆးေပးရမည္၊ ဆားေလ်ာ့စားေစရမည္၊ တခါတရံ အတက္မျဖစ္ေစရန္ ဆားခါး ထိုးေဆး Magnesium sulfate IV ေပးရသည္။

ကိုယ္၀န္ေသြးဆိပ္တက္ျခင္း၊ (တက္သည့္အဆင့္) Eclampsia or Toxemia
PET ရွိေနရာမွ တက္သည္အထိဆိုးလာသည္ကို ေခၚသည္။ မေမြးမီ- ေမြးစဥ္ႏွင့္ ေမြးၿပီးခ်ိန္မ်ား၌ တက္တတ္သည္။ ကိုယ္၀န္ရွိေနစဥ္ ေသြးဖိအားတက္ျခင္း၊ ဆီးထဲ၌ (ပ႐ိုတင္း) ဓါတ္ပါေနျခင္းႏွင့္ ကိုယ္ေရာင္ျခင္း၊ ဆီးနည္းျခင္းလကၡဏာမ်ား ရွိသည္။ တက္ပံုတက္နည္းမွာ အစတြင္ ေျခလက္မ်ားတင္းေတာင့္ ဆန္႔မည္၊ ထုိ႕ေနာက္ ေကြးေကာက္လာမည္၊ လွ်ာကို ကိုက္မိတတ္သည္၊ အသက္ရွဴၾကြက္သားမ်ားတက္၍ အသက္ရွဴမမွန္- ရပ္ျဖစ္တတ္သည္။ စုစုေပါင္း (၃၀) စကၠန္႔ၾကာသည္။ ပါးစပ္မွ အျမွဳပ္မ်ားထြက္မည္၊ ေသြးပါႏိုင္သည္၊ သတိေမ့သြားမည္။ အသက္ရွဴသံျပင္းျပင္းၾကားရမည္။ ႏွလံုခုန္ရပ္ိတတ္သည္။ ဆားခါးထိုးေဆး Magnesium sulfate IV ေပးရသည္။

Abortion ကိုယ္၀န္ပ်က္ျခင္း
Threatened Abortion သားပ်က္မည့္လကၡဏာ၊
Incomplete Abortion တ၀က္တျပက္သားပ်က္ျခင္း၊
Missed Abortion သားပ်က္မလိုျဖစ္ျခင္း၊
Spontaneous Abortion (Miscarriage) အလိုအေလ်ာက္ပ်က္က်ျခင္း၊
Complete Abortion အျပည့္အစံုပ်က္က်ျခင္း၊ (ကုသရန္မလို)
Septic Abortion ပ်က္က်ယင္းေရာဂါပိုး၀င္ျခင္း၊ ပိုးေသေဆးမ်ားအရင္ေပးၿပီးေနာက္မွ သားအိမ္ခ်စ္ရသည္။ ေမးခိုင္ကာကြယ္ေဆးထိုးေပးရမည္။

• Incomplete Abortion တ၀က္တပ်က္ပ်က္က်ျခင္းအား သားအိမ္ခ်ဲျခင္းႏွင့္ သားအိမ္ျခစ္ျခင္း၊ D and C (Dilatation and Curretage) လုပ္ေပးရသည္။
• Manual Vacuum aspiration (MVA) စုပ္ထုတ္ေပးနည္း လုပ္ေပးႏိုင္သည္။
• ကိုယ္၀န္ႏုလ်င္ Combined regimens include Methotrexate or Mifepristone, followed by a Prostaglandin ေဆးျဖင့္ ဖ်က္ခ်ေပးႏုိင္သည္။ ကိုယ္၀န္ရင့္လ်င္ Prostaglandin ေဆးျဖင့္ ဖ်က္ခ်ေပးႏိုင္သည္။

ဗိုက္ခြဲေမြးေပးျခင္း (LSCS)
သားအိမ္၏ေအာက္ပိုင္းကို အမ်ားအားျဖင့္ ခြဲေပးသည္။
ေအာက္ပိုင္းခဲြသည္ကို Lower Segment Caesarean Section (LSCS) ဟု ေခၚသည္။ သားအိမ္၏ အေပၚပိုင္းခဲြသည္ကို Classical Caesarean Section (CS) ဟုေခၚသည္။ အေရးေပၚကိစၥမ်ား၊ ေနာက္ထပ္ ကေလးေမြးရန္မလိုေတာ့ျခင္းတို႔အတြက္သံုးသည္။ အေကာင္ဆံုးမွာ (LSCS) ျဖစ္သည္။ သားအိမ္ခ်ဳပ္႐ိုးပိုခိုင္မာသည္။ ေသြးထြက္နည္းသည္။ မိခင္တေယာက္အား အမ်ားဆံုး (၃) ႀကိမ္အထိ ခြဲေမြးႏိုင္သည္။
ထံုေဆး (LA)၊ ခါးထဲထုိးရသည့္ထံုေဆး (SA)၊ ေမ့ေဆး (GA) အမ်ဳိးမ်ဳိး ျဖင့္ခဲြေပးႏိုင္သည္။

ဘာေၾကာင့္ ဗိုက္ခဲြေမြးရသလဲ၊
1. အခ်ိန္လြန္ေသာ္လည္းမေမြးႏိုင္ျခင္း၊
2. ကေလးဒုကၡေရာက္ျခင္း၊
3. မိခင္ဒုကၡေရာက္ျခင္း၊
4. ကိုယ္၀န္ေသြးဆိပ္တက္ျခင္း ျပင္းထံျခင္း၊
5. ေမြးလမ္းအ၀(ေရယံု) ေရာဂါရွိျခင္း၊
6. ခ်က္ႀကိဳးႀကြံျခင္း၊
7. သားအိမ္ကြဲျခင္း၊
8. ကေလးအေနအထားမမွန္ျခင္း၊
9. အျခားနည္းႏွင့္ ေမြးေအာင္ လုပ္မရေတာ့ျခင္း၊
10. ကေလးႀကီးလြန္းျခင္း၊
11. အ႐ိုးကြင္းႏွင့္ ကေလးအရြယ္မမွ်ျခင္း။
12. အခ်င္းေနရာမမွန္ျခင္း၊ သားအိမ္အထဲ၌ အခ်င္းကြာျခင္း၊
13. အ႐ိုးကြင္းပံုမွန္မဟုတ္ျခင္း၊
14. အရင္ကိုယ္၀န္က ခြဲေမြးခဲ့ရျခင္း၊
15. ေမြးလမ္းေၾကာင္း ဒဏ္ရာမရေစလိုျခင္း၊

Ectopic Pregnancy သားအိမ္ျပင္ပ၌ သေႏၶတည္ျခင္း
ကိုယ္၀န္သည္ သားအိမ္ျပင္၌လည္း တည္တတ္သည္။ သားအိမ္လည္ပင္းပိုင္း၊ သားအိမ္ျပြန္ပိုင္း၊ (အိုဗရီ) ၀မ္းဗိုက္ထဲတို႔၌ တည္ႏိုင္သည္။ သားအိမ္ျပြန္ထဲအမ်ား ဆံုးျဖစ္တတ္သည္။

ျဖစ္တတ္သူမ်ား၊
သားအိမ္ျပြန္ခြဲစိတ္ထားျခင္း၊ ယခင္ကလည္းထိုသုိ႕ျဖစ္ဖူးျခင္း၊ သားအိမ္ထဲ ကိုယ္၀န္မရွိေစရန္ ပစၥည္းထည့္ထားျခင္း၊ တင္ပဆံုးတြင္းအဂၤါမ်ားေရာင္ျခင္း၊ ကေလးမရသူ၊ ေယာက္်ားတေယာက္မကႏွင့္ ေနသူ၊ သားအိမ္အတြင္းေရာဂါ၊ ကိုယ္၀န္တားေဆး၊ ေဆးလိပ္ေသာက္သူ၊ ငယ္ငယ္ႏွင့္ ကိုယ္၀န္ေဆာင္ျခင္း။

ေရာဂါလကၡဏာမ်ား၊
ကိုယ္၀န္ (၇)ပါတ္၌ ျဖစ္တတ္၊ ဗိုက္နာျခင္း၊ ေမြးလမ္းမွေသြးဆင္းျခင္း၊ လရင့္လာသည္ႏွင့္ ေပါက္ထြက္မည္။ ဗိုက္ အတင္းနာမည္။ ေသြးဆင္းႏိုင္သည္။ (ေရွာ့ခ္) ရတတ္သည္။

ကုသျခင္း၊
အေရးေပၚ ခြဲရသည္၊ ေသြးသြင္းရန္လိုႏိုင္သည္။

သားဖြါးျခင္းႏွင့္ပတ္သက္သည့္ (မာလတီ-မီဒီယာ-ဆလိုက္)မ်ား ၾကည့္လိုပါက -
http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/tutorials/vaginalbirth/htm/_no_50_no_0.htm

Ischemic Heart Disease

Thu, 04 Dec 2008 12:29 EST

ႏွလံုးေသြးေၾကာက်ဥ္းေရာဂါ (Ischemic Heart Disease)

ႏွလံုးဟာ ခႏၶာကိုယ္ တစ္ခုလံုးသို႔ ေသြးလည္ပတ္ စီးဆင္းရန္အတြက္ လုပ္ေဆာင္ေပးေသာ ေသြးညွစ္စက္
(Blood Pump Machine) တစ္ခု ပဲျဖစ္ပါတယ္..တစ္ရက္လွ်င္ ပ်မ္းမွ် အၾကိမ္ ၁၀၀,၀၀၀ ခန္႔ ခုန္ရျပီး ေသြး
ထုထည္ ဂါလံ ၂,၀၀၀ ခန္႔ ညွစ္ထုတ္ ေပးေနရပါတယ္.. လူ႔သက္တမ္း တစ္ေလွ်ာက္လံုး မရပ္မနား စည္း
ခ်က္မွန္မွန္ ညွစ္ထုတ္ေပး ေနရျပီး အသက္ ၇၀ အ႐ြယ္ေရာက္ပါက ႏွလံုးခုန္ျခင္း အၾကိမ္ေပါင္း ၂.၅ ဘီလီ
ယံ ေက်ာ္ ခုန္ျပီး ျဖစ္ပါတယ္.. ဒီလို အခ်ိန္ျပည့္ လုပ္ေဆာင္ႏိုင္ေအာင္ ႏွလံုးႂကြက္သားအတြက္ ေအာက္စီ
ဂ်င္နဲ႔ အာဟာရကို ႏွလံုးေသြးေၾကာ (Coronary Arteries) မ်ားက ေထာက္ပံ့ေပးေနရပါတယ္.. အေၾကာင္း
အမ်ဳိးမ်ဳိးေၾကာင့္ ႏွလံုးေသြးေၾကာမ်ားဟာ က်ဥ္းေျမာင္းလာျပီး ႏွလံုးႂကြက္သားအတြက္ ေအာက္စီဂ်င္နဲ႔ အာ
ဟာရကို လံုေလာက္စြာ မေထာက္ပံ့ႏိုင္ေတာ့တဲ့အခါ ႏွလံုးေသြးေၾကာက်ဥ္း လကၡဏာမ်ား ေပၚေပါက္လာပါ
တယ္.. အေမရိကန္ႏိုင္ငံတြင္ လူဦးေရ ၃သန္းမွ ၄သန္းခန္႔ထိ ဘာလကၡဏာမွမျပပဲ ႏွလံုးေသြးေၾကာက်ဥ္း
ေရာဂါ ျဖစ္ေပၚေနပါတယ္..

ႏွလံုးေသြးေၾကာ က်ဥ္းေစေသာ အဓိက အခ်က္(၃)ခ်က္မွာ

ေသြးတိုးေရာဂါ (Hypertension)
ေသြးတြင္း ကိုလက္စထေရာ မ်ားျခင္း (Hypercholesterolaemia)
ေဆးလိပ္ေသာက္ျခင္း (Smoking)

တို႔ျဖစ္ပါတယ္...

ႏွလံုးေသြးေၾကာ က်ဥ္းေစေသာ အျခား အေၾကာင္းမ်ားကေတာ့

ဆီးခ်ဳိေသြးခ်ဳိေရာဂါ (Diabetes)
စိတ္ဖိစီးမႈမ်ားျခင္း (Stress)
အဝလြန္ျခင္း (Overweight)
လႈပ္႐ွားမႈနည္းေသာ ထိုင္၍ အလုပ္လုပ္ကိုင္ရျခင္း (Sedentary Lifestyle)

တို႔ျဖစ္ပါတယ္..

အထက္ပါ အေၾကာင္းမ်ားေၾကာင့္ ေသြးေၾကာရဲ႕ အတြင္းနံရံဟာ အနည္က် စုပံု ထူအမ္းလာျပီး (Athero-
sclerosis) က်ဥ္းေျမာင္းလာပါတယ္.. အနည္က် စုပံုတဲ့ အထဲတြင္ ကိုလက္စထေရာ (Cholesterol)၊ ကယ္
လ္စီယမ္ (Calcium)၊ ဆဲလ္ေသ အစအနမ်ား (Cellular debris)၊ ေသြးမႊားဥမ်ား (Platelets) မ်ား ပါဝင္ပါ
တယ္.. ၎ အနည္က်စုပံုခဲသည္ ေသြးေၾကာနံရံမွ ျပဳတ္ထြက္ျပီး ေသြးေၾကာ တစ္ေနရာတြင္ ပိတ္မိတတ္ပါ
တယ္ (Embolism).. ႏွလံုးေသြးေၾကာတြင္ ပိတ္မိပါက ႏွလံုးပုပ္ျခင္း (Myocardial Infarct)၊ ဦးေႏွာက္ေသြး
ေၾကာ ပိတ္မိပါက ေလျဖတ္ျခင္း (Stroke)၊ ေျခလက္႐ွိ ေသြးေၾကာမ်ား ပိတ္မိပါက နာက်င္ျခင္း၊ အသားပုပ္
ျခင္း (Gangrene) တို႔ ျဖစ္တတ္ပါတယ္..

ႏွလံုးေသြးေၾကာက်ဥ္း ေရာဂါလကၡဏာမ်ားမွာ (Angina Pectoris)

ရင္ဘတ္ေအာင့္ျခင္း၊ ရင္ဘတ္ အလယ္တြင္ တင္းက်ပ္စြာ ခံစားရျခင္း၊ ေလးလံေနျခင္း၊ ရင္ပူျခင္း
- ရင္ဘတ္ေအာင့္ျခင္းသည္ ရံဖန္ရံခါ ဘယ္ဘက္ပုခံုးႏွင့္ ဘယ္ဘက္လက္ေမာင္းသို႔၎၊ လည္ပင္း ႏွင့္ ေမးေစ့တစ္ဝိုက္ သို႔၎ ျပန္ႏွံ႔နာက်င္ တတ္ပါတယ္.. ရင္ဘတ္ေအာင့္ျခင္းသည္ ႐ုတ္တရက္ ေျပးလႊားျခင္း၊ အားစိုက္အလုပ္ လုပ္ရျခင္းေၾကာင့္ ျဖစ္ေပၚတတ္ျပီး အမ်ားအားျဖင့္ စကၠန္႔(၃၀)မွ (၅)မိနစ္ထိ ၾကာတတ္ပါတယ္.. အနားယူပါက သက္သာလာပါတယ္..
အသက္႐ွဴျမန္ျခင္း၊ အသက္႐ွဴၾကပ္သကဲ့သို႔ ခံစားရျခင္း၊ မူးေဝလာျခင္း၊
ပ်ဳိ႕အန္ျခင္း၊
အလြန္အမင္း ေခၽြးထြက္လာျခင္း၊
အနားယူေသာ္လည္း ရင္ဘတ္ေအာင့္ျခင္း မသက္သာပါက ႏွလံုးေသြးေၾကာပိတ္ျခင္း (Heart Attack) ျဖစ္ႏိုင္သျဖင့္ သတိထားရန္ လိုအပ္ပါတယ္..

ေရာဂါစမ္းသပ္စစ္ေဆးခ်က္မ်ား

Exercise Electrocardiogram (ECG) ႐ိုက္ျခင္း၊
Cardiac Catheterization
- Tube အေသးစား တစ္မ်ဳိးအား ေျခေထာက္ (သို႔) လက္ေမာင္း ေသြးေၾကာမွတစ္ဆင့္ ႏွလံုးေသြးေၾကာသို႔ ေရာက္ေအာင္လုပ္ျပီး Special dye တစ္မ်ဳိးအား ထုတ္လႊတ္၍ ဓါတ္မွန္႐ိုက္ၾကည့္ျခင္းျဖင့္ ေသြးေၾကာက်ဥ္းတဲ့ေနရာ သိႏိုင္ပါတယ္..
ရင္ဘတ္ဓါတ္မွန္ (Chest X-ray) ႐ိုက္ျခင္းျဖင့္ ႏွလံုးအေျခအေနကို ၾကည့္ျခင္း၊
ေသြးတြင္း ကိုလက္စထေရာ စစ္ေဆးျခင္း၊ ဆီးခ်ဳိေသြးခ်ဳိ စစ္ေဆးျခင္း၊

တို႔ ျပဳလုပ္ရန္ လိုအပ္ပါတယ္..

လိုက္နာရမည့္အခ်က္မ်ား

တိရိစာၦန္အဆီမ်ား၊ နီေသာအသား၊ ၾကက္ဥ၊ မလိုင္ပါ ႏြားႏို႔ႏွင့္ ႏို႔ထြက္ပစၥည္းမ်ား အစ႐ွိသည့္ ကိုလက္စထေရာ ႂကြယ္ဝေသာ အစားအစာမ်ားကို ေ႐ွာင္၍ ဟင္းသီးဟင္း႐ြက္ အသီးအႏွံမ်ား၊ မလိုင္ထုတ္ထားေသာ ႏြားႏို႔၊ ငါး၊ ၾကက္ဘဲအသားမ်ား၊ ဂ်ဳံ ေျပာင္း လူး ဆပ္ ကဲ့သို႔အႏွံမ်ား စားသံုးပါ..
ေဆးလိပ္ေသာက္ျခင္းသည္ ႏွလံုးေသြးေၾကာတြင္း ေအာက္စီဂ်င္ ပို႔ေဆာင္မႈကို အဟန္႔အတား ျဖစ္ေစသျဖင့္ လံုးဝေ႐ွာင္ၾကဥ္ရန္..
သင့္တင့္ေသာ ကိုယ္လက္ေလ့က်င့္ခန္း လုပ္ေဆာင္ရန္..
ေသြးတိုးႏွင့္ ဆီးခ်ဳိေသြးခ်ဳိ ေရာဂါ ႐ွိပါက ေရာဂါအတြက္ ညႊန္ၾကားထား သည္မ်ားကို လိုက္နာရန္..
စိတ္ဖိစီးမႈမ်ားကို ေ႐ွာင္ၾကဥ္ရန္..

ေဆးဝါးကုသမႈ
ေဆးဝါမ်ားကို ဆရာဝန္ ညႊန္ၾကားသည့္အတိုင္း လိုက္နာေသာက္သံုးရပါမယ္..

Nitrates (Nitroglycerin..), Betablockers (propranolol, metoprolol...), Calcium channel blockers (Amlodipine, diltiazem...) စသည့္ ႏွလံုးေသြးေၾကာက်ယ္ေစရန္ႏွင့္ ႏွလံုးခုန္ႏႈန္း၊ေအာက္စီဂ်င္ လိုအပ္မႈကို ထိန္းခ်ဳပ္ေပးေသာေဆးမ်ား ။
ေသြးခဲျခင္းကိုတားဆီးေပးေသာေဆးမ်ား ie. Aspirin (Aspilet),.....။
ေသြးတြင္းကိုလက္စထေရာ မ်ားေနပါက က်ေစေသာေဆးမ်ား ie. Statins (Atorvastatin, Simvastatin,....)။
ခြဲစိတ္ကုသမႈအေနျဖင့္-ႏွလံုးေသြးေၾကာလမ္းလႊဲတည္ေဆာက္ျခင္း (Coronary Bypass) ႏွလံုးေသြးေၾကာခ်ဲ႕ျခင္း (Angioplasty) စသည့္ ခြဲစိတ္နည္းမ်ားျဖင့္လည္း ႏွလံုးေသြးေၾကာက်ဥ္းေရာဂါကို ကုသႏိုင္ေၾကာင္း ေရးသားေဖာ္ျပလိုက္ပါတယ္..။

Human Immunodeficiency Virus (HIV) and AIDS

Thu, 04 Dec 2008 03:08 EST

Human Immunodeficiency Virus (HIV) and AIDS ခုခံႏိုင္စြမ္းအားက်ေရာဂါ၊

Human Immunodeficiency Virus (HIV) and AIDS (Acquired Immune Deficiency Syndrome) ခုခံႏိုင္စြမ္းအားက်ေရာဂါေစေသာ ဗိုင္းရပ္စ္ ႏွင့္ ေရာဂါ၊

၁၉၈၁ ခုႏွစ္က ေလာ့စ္အင္းဂ်လိစ္တြင္ (ေဂး) တေယာက္တြင္ ျဖစ္ေလ့ျဖစ္ထမရွိေသာ ႏူမိုးနီးယားေရာဂါႏွင့္ AIDS ေရာဂါကို စတင္ေတြ႕ရွိခဲ့သည္။ မၾကာမီ အေမရိကား၊ အေနာက္ဥေရာပ၊ အာဖရိကတို႔တြင္ ဆက္လက္ ေတြ႕ရွိလာသည္။ ၁၉၈၃ ခုႏွစ္ေရာက္မွ အေမရိကန္ႏွင့္ ျပင္သစ္ဆရာ၀န္တို႕က HIV ပိုးကို ေဖာ္ထုတ္ ႏိုင္ခဲ့သည္။ ၁၉၈၅ ခုႏွစ္တြင္ ေသြးစစ္ႏိုင္လာသည္။ ယင္းစစ္ေဆးနည္းကို ယေန႕အထိ သံုးေနသည္။ မိနစ္ (၂၀)အၾကာ အေျဖရသည္။

(HIV) ဆိုသည္မွာ လူတို႕တြင္ျဖစ္ေစေသာ ခုခံႏိုင္စြမ္းအားနည္းေစသည့္ Retrovirus (ရီထ႐ို-ဗိုင္းရပ္စ္) ပိုးကို ေခၚသည္။ ၄င္းပိုး၀င္လာလွ်င္ AIDS ေရာဂါကို ရေစႏိုင္သည္။ ယင္းပိုးသည္ လူ၏ ကလပ္စည္း (ဆဲလ္) မ်ားအတြင္း၀င္လွ်က္ အစာအာဟာရႏွင့္ စြမ္းအားတို႕ကို သံုးစြဲကာ ႀကီးထြား၊ ပြားမ်ားလာၾကသည္။ ေဆးထိုးအပ္မွ်သံုးျခင္း၊ လိင္ဆက္ဆံျခင္းတို႕ေၾကာင့္ ကူးစက္သည္။ မိခင္မွ ေမြးလာသည့္ကေလးအားလဲ ကူးႏိုင္သည္။ ကိုယ္ပူမည္၊ အန္မည္၊ ၀မ္းပ်က္မည္၊ ႂကြက္သား-အဆစ္ နာမည္၊ ေခါင္းကိုက္မည္၊ တက္ေစ့မ်ား နာ-ေရာင္မည္၊ လည္ပင္းနာမည္၊ ကိုယ္အေလးခ်ိန္က်မည္၊ (အင္ဖက္ရွင္) မ်ား ၀င္လာမည္၊ dementia ဥာဏ္ရည္က်မည္။

AIDS ဆိုသည္မွာ ေမြးရာပါ မဟုတ္ဘဲ အဆင့္ခံရရွိလာသည့္ ခုခံႏိုင္စြမ္းအားနည္းျခင္းေၾကာင့္ ျဖစ္လာသည့္ ေရာဂါလကၡဏာမ်ား ျဖစ္သည္။ ထိုသို႔ျဖစ္ျခင္းမွာ လူသည္ ခုခံစြမ္းအားစနစ္ ပ်က္စီးၿပီး၊ ေရာဂါပိုးမႊားမ်ား ကူးစက္လာျခင္းမွန္သမွ်အား ခံႏိုင္ရည္ မရွိေတာ့ျခင္းပင္ ျဖစ္သည္။ ၀င္လာသည့္ HIV (ဗိုင္းရပ္စ္) ပိုးသည္ လူ၏ ေသြးျဖဴဥမ်ားအတြင္း ၀င္ေရာက္ကာ ႀကီးထြား၊ ပြားမ်ား လာၾကသည္။ ေသြးျဖဴဥမ်ားက လူ၏ ခုခံစြမ္းအတြက္ ေရာဂါပိုးမ်ား၊ ေရာဂါဘယမ်ားကို တိုက္ဖ်က္ေပးသည္။

၂၀၀၂ ခုႏွစ္က တကမၻာလံုးတြင္ ကူးစက္ေရာဂါမ်ားေၾကာင့္ ေသရသူ စုစုေပါင္း ၂၇.၇၆ သန္းအနက္ AIDS ေၾကာင့္ ၂.၈ သန္း ေသခဲ့ရာ ၄.၉ % ရွိေပသည္။ ၉၅ % မွာ ဖြံ႕ၿဖိဳးဆဲတိုင္းျပည္မ်ားက ျဖစ္သည္။ အမ်ဳိးသမီးမ်ားႏွင့္ လူငယ္တို႔၌ ပို၍ အျဖစ္မ်ားေနသည္။ ယေန႔အထိ ထိေရာက္ေသာ ကုသႏိုင္သည့္ေဆး မေပၚေသး။ ေပၚသမွ်ေဆးမ်ားသည္ ျပင္း၍ မေကာင္းက်ဳိးမ်ား ျဖစ္ေစသည္။

Statistics Worldwide Last updated November 2007
• A total of 33.2 million people now live with HIV/AIDS (40 million in 2008)
• 2.1 million of them are under the age of 15
• Every day 6,800 people contract HIV = 283/hour
• 2.1 million people died from AIDS
• 290,000 of them were under the age of 15

HIV ကူးစက္နည္း
HIV (ဗိုင္းရပ္စ္) ပိုးသည္ ကူးစက္ခံထားရသူ၏ ေသြး၊ က်ား-မ တို႕၏ လိင္လမ္းေၾကာင္းမွထြက္ေသာ အရည္မ်ား၊ မ်က္ရည္၊ တံေတြး၊ ဆီး၊ သလိပ္ႏွင့္ မိခင္ႏို႕ရည္မ်ားအထဲတြင္ ပါ၀င္ေနသည္။ ယင္းပိုးသည္ အျခားလူတေယာက္၏ ေသြးထဲသို႕ တနည္းနည္းႏွင့္ ၀င္ေရာက္လာျခင္းျဖင့္ ကူးစက္ရသည္။ ေမြးလမ္းေၾကာင္း၊ ပါးစပ္၊ လိင္အဂၤါ၊ စအို၊ ေဆးထိုးအပ္၊ ႏို႕တိုက္ျခင္း၊ အနာ-ဒဏ္ရာမ်ားမွတဆင့္ ၀င္ေရာက္ ကူးစက္သည္။

ထို႕ေၾကာင့္
• ကာကြယ္မႈ မလုပ္သည့္နည္းအမ်ဳိးမ်ဳိးေသာ လိင္ဆက္ဆံျခင္းမ်ား
• လိင္မွတဆင့္ ကူးစက္တတ္သည့္ေရာဂါ STD တခုခုရွိေနျခင္းေၾကာင့္ ပို၍ ျဖစ္ေစႏိုင္သည္။
• ေဆးထိုးအပ္ကို လူတေယာက္မက အသံုးျပဳလွ်င္၄င္း၊
• ထိုးကြင္းမင္ေၾကာင္း ထိုးျခင္းေၾကာင့္၄င္း၊
• ကိုယ္၀န္ေဆာင္ေနစဥ္ႏွင့္ ႏို႕တိုက္စဥ္ မိခင္မွ ကေလးအား၄င္း ကူးစက္ေစသည္။
• သို႕ရာတြင္ အစားအစာ၊ ေလ၊ သာမန္ထိေတြ႕မႈတို႕ေၾကာင့္ ကူးစက္ျခင္း မျဖစ္ႏိုင္။

ေရာဂါလကၡဏာမ်ား
• ပထမအဆင့္။ တုပ္ေကြးကဲ့သို႕ ျဖစ္လာသည္။ ကိုယ္ပူ၊ ညေခၽြးထြက္၊ တက္စိေရာင္၊ ခ်မ္း၊ အားယုတ္၊ အေလးခ်ိန္က်။
• ရက္သတၱပတ္အနည္းငယ္အတြင္း ၿပီးသြားမည္။
• ဒုတိယအဆင့္။ ေရာဂါလကၡဏာမရွိေသာ နာတာရွည္အဆင့္၊ ေရာဂါပိုး၀င္ေနေစကာမူ ေရာဂါလကၡဏာ မေပၚေသး၍ လူေကာင္းႏွင့္ တူေနမည္။ ေသြးကိုစစ္ေဆးမွ သိႏိုင္သည္။
• တတိယအဆင့္။ AIDS ျဖစ္ၿပီဟု ေခၚသည္။

Opportunistic infections အေျခအေနကို အခြင့္ေကာင္းယူျပီး ၀င္လာသည့္အျခားေရာဂါမ်ား၊ ႏူမိုးနီးယား၊ တီဘီ၊ အစာၿမိဳႃပြန္ေရာင္၊ မႈိပိုး၀င္၊ ေရယံုပိုး၀င္၊ ကင္ဆာ။

ကာကြယ္ရန္
• လိင္ဆက္ဆံသည့္အခါတိုင္း အရည္အေသြးမွီသည့္ (ကြန္ဒုန္း) သံုးပါ။
• ေဆးထိုးအပ္ကို တဦးထက္ ပိုမသံုးရ၊
• ပိုးရွိသူ မိခင္၌ ပိုးရွိေနလွ်င္ မီးဖြားစဥ္ အထူးဂ႐ုစိုက္ရမည္။ မိခင္က ကေလးအား ႏို႕မတိုက္ရ။
• သံသယရွိလွ်င္ စစ္ေဆးပါ။
• STD တခုခုရွိေနလွ်င္ ထိေရာက္စြာ ကုသပါ။
• က်ား-မ အတူေနဖက္အေရအတြက္ မမ်ားသင့္၊
• ငယ္ရြယ္စဥ္ လိင္ဆက္ဆံျခင္း၊ အိမ္ေထာင္ျပဳျခင္း ေရွာင္ရန္၊
• အေပ်ာ္လိုက္ျခင္း ေရွာင္ရန္။

Treatment ကုသရန္
• ကာကြယ္ေဆး မရွိေသး၊ ကုသရန္ ထိေရာက္သည့္ေဆး မရွိေသး၊
• လက္ရွိသံုးေနေသာနည္းမွာ Highly Active Antiretroviral Therapy (HAART) ျဖစ္သည္။
• ဗီတာမင္အမ်ဳိးမ်ဳိးေပးျခင္းသည္ သက္သာေစသည္။

အမ်ဳိးသမီးမ်ား ႏ...

Thu, 04 Dec 2008 03:05 EST

အမ်ဳိးသမီးမ်ား ႏွင့္ ေဆးစစ္ျခင္း

အမ်ဳိးသမီးမ်ားသည္ မိမိတို႕၏ အသက္အရြယ္အလိုက္ စမ္းသပ္ စစ္ေဆးသင့္သည္မ်ားရွိေပရာ ေအာက္တြင္ ေဖာ္ျပ ထားေသာ စစ္ေဆးမႈမ်ားကို ျပဳလုပ္ျခင္းျဖင့္ အမ်ဳိးသမီးမ်ားအတြက္ အႏၲရာယ္ရွိနိင္ေသာ ေရာဂါမ်ားေဘးမွ ၾကိဳတင္ ကာကြယ္နိုင္မည္ျဖစ္သည္။

၁။ ႏွလံုးက်န္းမာေရးအတြက္ စစ္ေဆးျခင္း
ႏွလံုးေရာဂါသည္ အမ်ဳိးသမီးမ်ားတြင္ အျဖစ္မ်ားေသာ ေရာဂါတမ်ဳိးျဖစ္ျပီး ရင္သားကင္ဆာႏွင့္ ေသဆံုးေသာဦးေရထက္ အဆေပါင္း ေျခာက္ဆခန္႕ပိုမ်ားပါသည္။ ႏွလံုးေသြးေၾကာေရာဂါ၏ ၈၀% သည္ က်န္းမာေရးနွင့္ ညီမွ်ေသာ အစား အေသာက္မ်ားကို စားသံုးျခင္း၊ ကိုယ္လက္လႈပ္ရွားမႈ မွန္မွန္ျပဳလုပ္ျခင္း စသည့္ လူေနမႈပံုစံေျပာင္းလဲရံုျဖင့္ ကာကြယ္နိုင္ မည္ျဖစ္သည္။ ထို႕ေၾကာင့္ ႏွလံုးေရာဂါ ျဖစ္ပြားမႈႏွင့္ မ်ားစြာဆက္စပ္ေနေသာ ေသြးထဲတြင္ရွိေသာ (ကိုလက္စထေရာ) ကို စစ္ျခင္းျဖင့္ မိမိအား အက်ဳိးျဖစ္ေစမည့္ (ကိုလက္စထေရာ) HDL မိမိအား ဆိုးက်ဳိးကိုျဖစ္ေစနိုင္ေသာ (ကိုလက္စထေရာ) LDL နွင့္ ေသြးထဲတြင္ရွိေသာ အဆီပမာဏ triglycerides တို႕ကိုသိနိုင္ပါသည္။ အကယ္၍ အမ်ဳိးသမီးတေယာက္သည္ နွလံုးခုန္မမွန္ျခင္း၊ ရင္ဘတ္ေအာင့္ျခင္း၊ အသက္ရႈက်ပ္ျခင္းမ်ားရွိပါလွ်င္ ေလ့က်င့္ခန္းလုပ္ျပီး ႏွလံုးကိုစမ္းသပ္ျခင္း ျဖစ္ေသာ stress ECG ကိုလုပ္သင့္ေပသည္။ ယင္းသို႕လုပ္ျခင္းအားျဖင့္ သင့္ႏွလံုးကို ေသြးေထာက္ပံ့မႈ နည္းမနည္းကို သိရွိနိုင္ေပသည္။ ထုိ႕အတူပင္ ေသြးေပါင္ျမင့္တက္ျခင္းသည္လည္း သင့္ကို ႏွလံုးေရာဂါ ျဖစ္ရန္ တြန္းပို႕နိုင္သည္္ျဖစ္သျဖင့္ သင့္မိသားစု ဆရာ၀န္မွ သင့္အား ေသြးေပါင္တိုင္းမည္ျဖစ္သည္။ ေသြးခ်ဳိဆီးခ်ဳိ ျဖစ္ပြားျခင္းသည္လည္း ႏွလံုးေရာဂါျဖစ္ဖို႕ အလားအလာ မ်ားစြာရွိသည္မို႕ သင့္တြင္ ေသြးခ်ဳိ-ဆီးခ်ဳိရွိေသာ မိသားစုရာဇ၀င္ရွိမည္၊ သို႔မဟုတ္ သင့္ကိုယ္အေလးခ်ိန္ သည္ ပံုမွန္ထက္ပိုေနမည္ဆိုပါလွ်င္ ေသြးခ်ဳိ-ဆီးခ်ဳိ ရွိ-မရွိကိုပါ စစ္သင့္ေပသည္။

၂။ သားအိမ္ေခါင္း ကင္ဆာအတြက္ စစ္ေဆးျခင္း
အမ်ဳိးသမီးတေယာက္သည္ လိင္ပိုင္းဆိုင္ရာ အေတြ႕အၾကံဳရွိျပီး သုံးနွစ္အတြင္း သို႕မဟုတ္ အသက္ ၂၁ နွစ္ ျပည့္ျပီး သည့္အခ်ိန္မွ စ သားအိမ္ေခါင္းကင္ဆာကုို စစ္ေဆးသည့္ နည္းလမ္းတခုျဖစ္သည့္ pap test ကိုျပဳလုပ္သင့္ပါသည္။ pap test ဆိုသည္မွာ သားအိမ္ေခါင္းမွ ဆဲလ္အနည္းငယ္ကိုယူကာ ကင္ဆာျဖစ္ေစနုိင္ေသာ သို႕မဟုတ္ ကင္ဆာျဖစ္ေနလွ်င္ ျဖစ္ပြားတတ္ေသာ ဆဲလ္္မ်ား၏ ပံုစံ လကၡဏာမ်ားကုိ ရွာေဖြျခင္းျဖစ္သည္။ ထို႕ေၾကာင့္ သင့္အသက္ ၃၀ မျပည့္မွီအထိ ယင္းစမ္းသပ္ျခင္းကို တႏွစ္တခါ ျပဳလုပ္သင့္ပါသည္။ အသက္၃၀ ျပည့္ျပီး pap test ၃ခါစလံုးတြင္ ပံုမွန္ျဖစ္ေနေသာ အမ်ဳိးသမီးတေယာက္သည္ ေနာင္ ၂နွစ္ သို႕မဟုတ္ ၃ႏွစ္ၾကာေသာ အခါမွ တခါလုပ္လွ်င္လည္း ရနိုင္ေပသည္။

သားအိမ္ေခါင္းကင္ဆာသည္ United States တြင္ ေသဆံုးမႈမ်ားေသာ ေရာဂါျဖစ္ေသာ္လည္း pap test ကို က်ယ္က်ယ္ ျပန္႕ျပန္႕စစ္ျခင္းအားျဖင့္ ေရာဂါကို အေစာပိုင္းကာလတြင္ပင္ သိရွိနိုင္ေသာေၾကာင့္ သားအိမ္ေခါင္းကင္ဆာေၾကာင့္ pap test ပံုမွန္မဟုတ္ေသာ အမ်ဳိးသမီးမ်ားအတြက္ သားအိမ္ေခါင္းကင္ဆာ ကိုျဖစ္ေစရာတြင္ အဓိက ျဖစ္ေသာ ဗိုင္းရပ္စ္ တမ်ဳိးျဖစ္သည့္ human papiloma virus (HPV) ကို စစ္ေဆးသင့္ေပသည္။ HPV သည္ လိင္မွတဆင့္ကူးစက္တတ္ေသာ ဗိုင္းရပ္စ္တမ်ဳိးျဖစ္ျပီး ယင္းသုိ႕စစ္ျခင္းအားျဖင့္ သားအိမ္ေခါင္းကင္ဆာႏွင့္ ဗိုင္းရပ္စ္ ဆက္စပ္မႈမ်ားကို သိနိုင္ေပသည္။
အမ်ဳိးသမီးတေယာက္သည္ အသက္၃၀ ႏွင့္ေအာက္အရြယ္ျဖစ္ျပီး pap test သည္ ပံုမွန္မဟုတ္ျခင္း သို႕မဟုတ္ မေသခ်ာခဲ့လွ်င္ HPV ဗိုင္းရပ္စ္ကို စစ္ရမည္ျဖစ္ျပီး၊ အသက္၃၀ အထက္ျဖစ္ခဲ့ပါမူ pap test လုပ္စဥ္ကတည္းကပင္ HPV ဗိုင္းရပ္စ္ကို စစ္ရမည္ျဖစ္သည္။

ယခုအခါ ယင္း ဗိုင္းရပ္စ္ အတြက္ ကာကြယ္ေဆးမ်ားေပၚေနျပီျဖစ္ျပီး အသက္ ၁၁ ႏွစ္မွ ၁၂ နွစ္ မိန္းကေလးမ်ားကို ထိုးနိုင္သည္။ ယင္းေဆးကိုပင္ အသက္ ၁၃ နွစ္မွ ၂၆ ႏွစ္ အထိ ယခင္ကာကြယ္ေဆးထိုးမထားေသာ သူမ်ား၊ သို႕မဟုတ္ ေဆးပတ္လည္ေအာင္ မထိုးထားေသာ သူမ်ား ကို ထိုးေပးနိုင္ျပီျဖစ္သည္။ ယင္းေဆးကို ထုိုးျခင္းျဖင့္ သားအိမ္ေခါင္း ကင္ဆာကို ကာကြယ္ရာတြင္ ၉၀% ထိေရာက္မည္ျဖစ္သည္။

၃။ ရင္သားကင္ဆာအတြက္ စစ္ေဆးျခင္း
အသက္ ၄၀ ႏွင့္အထက္ အမ်ဳးိသမီးမ်ား သည္ ရင္သားကို ဓါတ္မွန္ရုိက္ျခင္းတမ်ဳိးျဖစ္ေသာ mammogram ကို တႏွစ္ သို႕မဟုတ္ ၂ႏွစ္တၾကိမ္ ျပဳလုပ္သင့္ေပသည္။ အသက္ ၅၀ ႏွင့္အထက္ အမ်ဳိး သမီးမ်ားတြင္ေတာ့ ၁ႏွစ္တၾကိမ္ ျပဳလုပ္သင့္ေပသည္။ ရင္သားကင္ဆာ ကို အဆင့္ ၁ တြင္ သိရွိနုိင္ခဲ့ပါလွ်င္ ၉၇% မွာ ကုသနိုင္ေသာေရာဂါျဖစ္ေသာ္လည္း mammogram ကိုျပဳလုပ္ရန္ ေႏွာင့္ေနွးမႈမ်ားေၾကာင့္ အခက္အခဲ မ်ားစြာ ရွိေနေသးေပသည္။ ထို႕အျပင္ အမ်ဳိးသမီးမ်ားသည္ အသက္ ၂၀ မွ ၃၀ အတြင္း မိသားစုဆရာ၀န္ထံတြင္ ၃ နွစ္လွ်င္ တၾကိမ္ ရင္သား စမ္းသပ္စစ္ေဆးမႈမ်ားကို ျပဳလုပ္သင့္ျပီး ရင္သား တြင္ မသၤကာဖြယ္ အဖုအက်ိတ္မ်ား ရွိမရွိကို စစ္ေဆးသင့္ေပသည္။ အသက္ ၄၀ ေက်ာ္လွ်င္ ရင္သား စမ္းသပ္မႈကို ၁ႏွစ္လွ်င္ တၾကိမ္ ျပဳလုပ္သင့္ေပသည္။ သုိ႕မဟုတ္ မိသားစု ဆရာ၀န္ထံမွ မည္သုိ႕မည္ပံုစမ္းသပ္ရမည္ကို သင္ၾကားသင့္္ေပသည္။

၄။ အူမၾကီး ကင္ဆာအတြက္ စစ္ေဆးျခင္း
အူမၾကီးကင္ဆာသည္ အမ်ဳိးသားမ်ားတြင္ သာမက အမ်ဳိးသမီးမ်ားတြင္လည္းျဖစ္ပြားမႈမ်ားလာေသာေရာဂါတမ်ဳိးျဖစ္သည္။ အေမရိကန္ျပည္ေထာင္စုတြင္ ၂၀၀၇ ခုႏွစ္တြင္ အူမၾကီးကင္ဆာ ျဖစ္ပြားေသာ အမ်ဳိးသမီး ၇၅၀၀၀ ေယာက္ ရွိသည္ဟု ဆိုသည္။ အူမၾကီးကို မွန္ေျပာင္းျဖင့္ၾကည့္ျခင္းျဖင့္ စအိုမွ စျပီး အူမၾကီးတေလွ်ာက္တြင္ ကင္ဆာျဖစ္နိုင္ေသာ လကၡဏာ မ်ားကို၊ အလံုးမ်ားကို ျမင္နိုင္မည္ျဖစ္သည္။

မွန္ေျပာင္းမၾကည့္ခင္တရက္တြင္ ညႊန္ၾကားထားေသာ အစားအေသာက္မ်ားကို စားသံုးရမည္ျဖစ္ျပီး ထိုေန႕မတိုင္ခင္ တညတြင္ ၀မ္းႏႈတ္ေဆး ေသာက္သံုးရမည္ျဖစ္သည္။ ထို႕အျပင္ လုိအပ္ခဲ့ပါလွ်င္ သင့္အား ၀မ္းခ်ဴပါလိမ့္မည္။
ယင္း သို႕မွန္ေျပာင္းျဖင့္ၾကည့္ရာတြင္ စမ္းသပ္ခံမည့္ လူအား ေသြးျပန္ေၾကာမွတဆင့္ သင့္စိတ္ကို ျငိမ္ေအာင္၊ သင့္၏ ၾကြက္သားမ်ား အနည္းငယ္ ေပ်ာ့ေပ်ာင္းလာေအာင္ လုပ္ကာ ကင္မရာ တပ္ထားေသာ မွန္ေျပာင္းအေသးကေလးျဖင့္ သင့္စအိုေပါက္မွတဆင့္ သင္၏ အူမၾကီးအထိ ၾကည့္မည္ျဖစ္သည္။ ထုိသုိ႕ျပဳလုပ္ျခင္းျဖင့္ အေမရိကန္ျပည္ေထာင္စုတြင္ အျဖစ္အမ်ားဆံုးေသာ ကင္ဆာေရာဂါကို ၾကိုတင္သိရွိနိုင္မည္ျဖစ္သည္။ အသက္၅၀ေက်ာ္လွ်င္ အူမၾကီးကင္ဆာ ျဖစ္နုိင္ေသာ အမ်ဳိးသား အမ်ဳိးသမီးတိုင္းသည္ ၁၀ နွစ္တၾကိမ္ မွန္ေျပာင္းၾကည့္သင့္ေပသည္။ သင့္မိသားစုတြင္ သားအိမ္ေခါင္းကင္ဆာျဖစ္ပြားသူရွိခဲ့ပါလွ်င္ ထုိသူေရာဂါျဖစ္ပြားမႈကို သိေသာသင့္မိသားစု၀င္၏ အသက္္ထက္ ၁၀ ႏွစ္ၾကိဳ ျပီး သင္၏ မွန္ေျပာင္းၾကည့္မႈကို ျပဳလုပ္သင့္ေပသည္။

၅။ အေရျပား ကင္ဆာအတြက္ စစ္ေဆးျခင္း
အသက္ ၁၈ ႏွစ္ျပည့္ျပီးေသာ သူတိုင္းသည္ အေရျပားဆရာ၀န္ထံတြင္ အေရျပားစစ္ေဆးျခင္းကို ႏွစ္စဥ္ျပဳသင့္ေပသည္။ ထိုသို႕ ဆံစ မွ ေျခဖ်ားအထိ ပံုမွန္မဟုတ္ေသာ အစက္အေပ်ာက္ကေလးမ်ားကို ေလ့လာျခင္းျဖင့္ သင့္၏အေရျပားကင္ဆာ ျဖစ္ပြားမႈကို ၾကိဳတင္သိရွိနိုင္ေပလိမ့္မည္။ လစဥ္လတိုင္းတြင္လည္း သင့္ကိုယ္တိုင္ပင္ မွန္တခ်ပ္ျဖင့္ သင္၏ ဦးေရျပားကို စစ္ေဆးသင့္ေပသည္။ ထုိ႕ေနာက္ သင့္လက္ဖ၀ါး၊ ေျခဖမိုးႏွင့္ လက္ေမာင္းေအာက္တို႕တြင္ မွည့္အသစ္မ်ား ေပၚလာမလာကို ေသခ်ာစစ္ေဆးသင့္ျပီး သံသယျဖစ္စရာ အမည္းစက္ကေလးမ်ားေပၚလာပါက မိသားစုဆရာ၀န္နွင့္ တိုင္ပင္သင့္ပါသည္။ melamoma ဟုေခၚေသာ အေရျပားကင္ဆာတမ်ဳိးသည္ အေရျပားကင္ဆာအားလံုး၏ ၄% ခန္႕သာျဖစ္ပြားေသာ္လည္း အေသအေပ်ာက္အမ်ားဆံုး အေရျပားကင္ဆာအျဖစ္ ေနရာယူထားေလသည္။ ၂၀၀၇ တြင္ အေမရိကန္ျပည္ေထာင္စုတြင္ melamoma ျဖစ္ေသာ လူနာအသစ္ ၆၀၀၀၀ ရွိျပီး ၈၀၀၀ ထက္မနည္း ေသဆံုးနိုင္ေသာ ထိုေရာဂါသည္ အေစာပိုင္းကာလမ်ားတြင္ သိရွိနိုင္ပါက အသက္အႏၱရာယ္မွ ကာကြယ္နို္င္မည္ျဖစ္သည္။
ထို႕ေၾကာင့္ သင္သည္အမ်ဳိးသမီး တဦးျဖစ္ခ့ဲပါလွ်င္ အဆိုပါ စမ္းသပ္မႈ ၅ ခုကိုျပဳလုပ္ျခင္းျဖင့္ သင့္ကံၾကမာဆုိးကို အတန္အသင့္ေရွာင္ရွား နိုင္မည္ျဖစ္ျပီး အကယ္၍ သင္သည္ အမ်ဳိးသားတစ္ဦးျဖစ္ကာ သင္နွင့္သက္ဆိုင္သူအား ယင္းစစ္ေဆးမႈမ်ားကို ျပဳလုပ္ေစခဲ့ပါလွ်င္ အနာဂတ္တြင္ ထိုသူမ အေပၚတြင္ သင္ျဖစ္ပြားရမည့္ စိုးရိမ္ပူပန္မႈမ်ားကို အတန္အသင့္ ေလ်ာ့ပါးေစမည္ျဖစ္သည္။

Basic Physiology (ဖီဇီ...

Thu, 04 Dec 2008 02:50 EST

Basic Physiology (ဖီဇီေရာ္ေလာ္ဂ်ီ) အေျခခံ ဇီ၀ကမၼေဗဒ

ခႏၶာကိုယ္အလုပ္မ်ားႏွင့္ သက္ရွိျဖစ္စဥ္၊
ခႏၶာကိုယ္လုပ္ငန္းမ်ား၊ (ဇီ၀ကမၼ = အသက္၏အလုပ္) ႐ုပ္ပိုင္းႏွင့္ စိတ္ပိုင္းအလုပ္တုိ႔ပါ၀င္သည္။ အသက္ရွင္ရပ္တည္ေရးအတြက္ Homeostasis (ဟိုမီယိုစေတးဆစ္) ေခၚ သမမွ်တ ေနေအာင္စီမံထားမႈ လုပ္ရန္အတြက္ (ဆဲလ္)မ်ားစြာတုိ႔၏ လုပ္ငန္းမ်ားရွိေပသည္။ (ဟိုမီယိုစေတးဆစ္)သည္ မရပ္မနား လုပ္ေနသည့္ အမ်ဳိးမ်ဳိးေသာ လုပ္ငန္းမ်ားျဖစ္ၿပီး၊ ပတ္၀န္းက်င္ အေျခအေန၊ ပတ္၀န္းက်င္ႏွင့္ (ဆဲလ္)မ်ားအတြင္းရွိသည့္ ပစၥည္းတုိ႔၏အျပာင္းအလဲမ်ား၊ အစာေၾကခ်က္ျခင္းစသည္တုိ႔အား စုစည္း ဆက္စပ္ေနသည့္ အလုပ္ႀကီးပင္ ျဖစ္သည္။ ခႏၶာကိုယ္၏လုပ္ငန္းမ်ားလုပ္ေဆာင္ႏုိင္မႈသည္ အသက္အရြယ္ ႏွင့္အတူ ေျပာင္းလဲေနသည္။ ေယဘုယ်အားျဖင့္ အသက္ငယ္လြန္း၊ ႀကီးလြန္းခ်ိန္မ်ားတြင္ နည္းနည္းသာ လုပ္ႏိုင္ေတာ့သည္။

သက္ရွိတုိ႔ႏွင့္ သက္မဲ့တုိ႔၏ ကြာျခားခ်က္မွာ ဖဲြ႕စည္းထားပံု၊ ဇီ၀ျဖစ္စဥ္၊ တံု႔ျပန္ႏိုင္စြမ္း၊ လႈပ္ရွားႏိုင္မႈ၊ မ်ဳိးပြားႏိုင္ျခင္းတုိ႔ျဖစ္သည္။ လူတို႔သည္ အ႐ႉပ္ေထြးဆံုးေသာသတၱ၀ါျဖစ္ရာ ထူးျခားစြာ လုပ္ႏိုင္စြမ္းရွိသည္။ ႀကီးထြားျခင္း၊ အသက္႐ႉျခင္း၊ အစာေျချခင္း၊ စြန္႔ထုတ္ျခင္း အလုပ္မ်ားသည္ တခုႏွင့္တခု အဆက္အစပ္ရွိရွိ လုပ္ေဆာင္ ေနၾကသည္။

၁) Organization ဖြဲ႔စည္းထားပံု၊ အားလုံုးေသာ ဇီ၀ျဖစ္စဥ္မ်ားသည္ ဓါတုပစၥည္းမ်ား ဓါတ္ေျပာင္းလဲျခင္း ျဖစ္သည္။

၂) Metabolism ဇီ၀ျဖစ္စဥ္၊ အားလံုးေသာဇီ၀ျဖစ္စဥ္မ်ားသည္ ဓါတုပစၥည္းမ်ား ဓါတ္ေျပာင္းလဲျခင္းျဖစ္သည္။

၃) Responsiveness တံု႔ျပန္ႏိုင္စြမ္း၊ အတြင္း-အျပင္ ပတ္၀န္းက်င္တုိ႔၌ ေျပာင္းလဲေနမႈမ်ားအား လိုက္ေလ်ာ ညီေထြေစရန္ တံု႔ျပန္ျခင္း၊

၄) Movement လႈပ္ရွားႏိုင္စြမ္း၊ ခႏၶာကိုယ္အတြင္း လႈပ္ရွားမႈ မ်ားစြာရွိသည္။ ဥပမာ ေသြးသည္ လွည့္လည္ စီးဆင္းေနသည္။ (ဒိုင္ယာဖရမ္)ေခၚ ၀မ္းဗိုက္ႏွင့္ ရင္ေခါင္းအား ျခားထားသည့္ ၾကြက္သားသည္ အသက္ရွဴတုိင္း လႉပ္ရွားေနသည္။ (ဆဲလ္) အတြင္း၌လည္း Molecule (ေမာ္လီၾကဴး)မ်ား တေနရာမွ တေနရာသို႔ ေရြ႕ေနသည္။ ၾကြက္သားမွ်ဥ္မ်ား ႀကံဳ႕ျခင္းျဖင့္ လႈပ္ရွားမႈရွိ္ေနသည္။

၅) Reproduction မ်ဴိးပြားႏုိင္ျခင္း၊ မိဘႏွစ္ပါးက ကေလးေမြးသည္။ (ဆဲလ္) တခုသည္ ေသသြား၍၎၊ ပ်က္စီးသြား၍၎၊ (ဆဲလ္)အသစ္ျဖစ္လာရသည္။ ယင္းတုိ႔ကို မ်ဴိးပြားႏုိင္ျခင္းဟု ေခၚသည္။

၆) Growth ႀကီးထြားျခင္း၊ (ဆဲလ္)မ်ား၏ အရြယ္အစား၊ အေရအတြက္တုိးလာသည္။ ေသေက်သြားမႈထက္ အသစ္ျဖစ္မႈက ပိုျမန္မွ ႀကီးထြားမႈ ျဖစ္ႏုိင္သည္။

၇) Differentiation မတူျခားနားမႈျဖစ္ျခင္း၊ သာမန္(ဆဲလ္) တခုမွ ထူးျခားသည့္ (ဆဲလ္)တခု ျဖစ္လာျခင္းကိုဆုိသည္။ (ဆဲလ္)မွ (တစ္႐ွဴး)၊ ထိုမွ အဂၤါအစိတ္အပိုင္း Organ (ေအာ္ဂင္) တုိ႕ ျဖစ္လာသည္။

၈) Respiration အသက္႐ွဴျခင္း၊ ေလကို႐ွဴသြင္းျခင္း၊ ေလထဲမွေအာက္စီဂ်င္ကို စုပ္ယူၿပီး၊ ကာဗြန္ဒိုင္ေအာက္ဆိုက္ကို စြန္႔ထုတ္ျခင္း၊ ေသြးထဲ၌ ဓါတ္ေငြ႔မ်ား သယ္ပို႔ျခင္းတုိ႔ျဖစ္သည္။

၉) Digestion အစာေျချခင္း၊ စားလိုက္သည့္ အစာအား ေသြးႏွင့္ ကိုယ္ထဲသို႔ စုပ္ယူႏိုင္ေစသည့္ ႐ိုး႐ိုး(ေမာ္လီၾကဴး)မ်ားအျဖစ္သို႔ အဆင့္ဆင့္ ေျပာင္းေပးျခင္း၊ စုပ္ယူျခင္းျဖစ္သည္။

၁၀) Excretion စြန္႔ထုတ္ျခင္း၊ ခႏၶာကိုယ္မွာ အစာေျချခင္းႏွင့္ ဇီ၀ျဖစ္စဥ္တို႔မွ မလိုေသာ ပစၥည္းမ်ားအား စြန္႔ထုတ္ျခင္းျဖစ္သည္။

မွတ္ခ်က္။
Atom (အက္တြန္မ္) ဆုိသည္မွာ မည္သည့္ ဓါတ္ပစၥည္းမဆုိ၏ ၎၏ဓါတ္သေဘာ အျပည့္ရွိသည့္ အေသးဆံုးေသာ အစိတ္ အပိုင္း ျဖစ္သည္။
Molecule (ေမာ္လီၾကဴး) ဆုိသည္မွာ Atom (အက္တြန္)ေခၚ အႏုျမဴ ၁-၂ လံုး ပါေနသည့္ အရာ၀တၳဳတခု၏ အေသးဆံုးေသာ အစိတ္အပိုင္းကို ေခၚသည္။
လူတြင္ စနစ္ (၁၀)မ်ဴိး၊ အလုပ္ (၁၀)မ်ဴိးရွိသည္။
အထက္ပါျဖစ္စဥ္ေပါင္း (၁၀) မ်ဴိးသာမက ေရ၊ ေအာက္စီဂ်င္၊ အာဟာရ၊ အပူဓါတ္ႏွင့္ ဖိအားတို႔သည္လည္း လိုအပ္သည္။